تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ يا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمائِهِمْ قالَ أَ لَمْ أَقُلْ لَکُمْ إِنِّي أَعْلَمُ غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَعْلَمُ ما تُبْدُونَ وَ ما کُنْتُمْ تَکْتُمُونَ (33)
چون ملائکه به عجز و قصور خود معترف شدند، حق تعالى از جهت اظهار فضيلت و شرافت آدم عليه السلام بر ملائکه فرمايد:
قالَ يا آدَمُ أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ: فرمود اى آدم خبر ده و اعلام کن ملائکه را به نامهاى مقدّسه حجج الهيه يا نامهاى مسمّيات را که به ايشان
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 113
عرضه داشته شده بود. فَلَمَّا أَنْبَأَهُمْ بِأَسْمائِهِمْ: پس چون خبر داد آدم ملائکه را به نامهاى مقدسه حجج الهيه، قالَ أَ لَمْ أَقُلْ لَکُمْ إِنِّي أَعْلَمُ:
فرمود خداى تعالى ملائکه را بر وجه آگاهى: آيا نگفتم شما را؟ يعنى البته گفتم شما را که من مى‌دانم، غَيْبَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ: پنهانى و غيبهاى آسمانها و آنچه پنهان است از امور زمين، چنانچه مى‌دانم آنچه را که عالم ساختم شما را. حاصل آنکه داناى نهان و آشکارا و علم ازلى الهى محيط به همه اشياء و هيچ چيز بر او مخفى نيست، وَ أَعْلَمُ ما تُبْدُونَ: و مى‌دانم آنچه آشکارا و ظاهر مى‌کنيد از گفتار، وَ ما کُنْتُمْ تَکْتُمُونَ: و آنچه کتمان مى‌نمائيد از اولويت به خلافت و افضليت و اعلميت نسبت به غير.
تبصره: در آيه شريفه اشاراتى است:
1- تعريض بر معاتبه ملائکه بر ترک اولى، زيرا اولى اين بود که ايشان از استعلام توقف نموده منتظر باشند تا حکمت اين نوع خلقت بر آنها ظاهر شود.
2- دلالت دارد بر فضيلت انسان و مزيت علم بر عبادت.
3- آگاهى به آنکه علم يکى از شرايط عمده خلافت مى‌باشد.
4- دالّ است بر افضليت آدم عليه السلام بر ملائکه؛ زيرا آدم عليه السلام اعلم از ملائکه و البته اعلم افضل و اشرف باشد.
تعليم اسماء: تفسير برهان: ابن بابويه، صدوق به سند معتبر از حضرت صادق عليه السلام روايت نموده که خداى تعالى تعليم فرمود آدم عليه السلام را اسامى حجج خود، تماما، پس عرضه داشت ايشان را در حالتى که ارواح بودند بر ملائکه، و فرمود خبر دهيد مرا به اسامى اين ارواح، اگر راستگو هستيد به اينکه شما سزاوارتريد به خلافت در زمين از آدم عليه السلام به جهت تسبيح و تقديس خود. پس ملائکه گفتند: منزه است ذات يگانه تو، نيست هيچ علمى ما را مگر آنچه تعليم فرمودى، به درستى که تو عليم حکيم هستى. خداوند تبارک و تعالى فرمود به آدم: خبر ده ملائکه را به نامهاى ايشان. پس چون آدم عليه السلام خبر داد آنها را به
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 114
اسامى حجج، آگاه شدند به بزرگى منزلت و قدرت ايشان نزد خداوند عز و جل، و دانستند که ايشان سزاوارند به اينکه خلفاى الهى باشند در زمين و حجتهاى سبحانى در مخلوقاتش. پس غايب ساخت آنها را از نظر ايشان و اقرار گرفت از ايشان به محبت و ولايت آنان، و فرمود: آيا نگفتم شما را که من مى‌دانم غيب آسمان و زمين را و مى‌دانم آنچه ظاهر نمائيد و آنچه کتمان کنيد؟ «1»