اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ الَّذِين‌َ تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ عِبادٌ أَمثالُکُم فَادعُوهُم فَليَستَجِيبُوا لَکُم إِن کُنتُم صادِقِين‌َ (194)
محققا کساني را که شما مشرکين ميخوانيد از غير از خدا و عبادت ميکنيد و از آنها حاجت مي‌طلبيد اينها هم بندگاني هستند مثل شما پس آنها را بخوانيد پس بايد اجابت کنند شما را اگر شما از راستگويان باشيد مفسرين گفتند مراد از إِن‌َّ الَّذِين‌َ تَدعُون‌َ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ عِبادٌ أَمثالُکُم اصنام و بتهاي مشرکين است بقرينه آيه بعد أَ لَهُم أَرجُل‌ٌ يَمشُون‌َ بِها الاية لکن با کلمه الّذين و کلمه عباد و کلمه امثالکم که راجع بذوي العقول است منافات دارد
جلد 8 - صفحه 57
لذا تصرف در معني عباد کردند بمعني مخلوق يا ذلت و عجز و امثال اينها و تحقيق کلام اينست که مشرکين در شرک مذاهب مختلفه هستند بعضي ملائکه را عبادت ميکنند و آنها را مؤثر در عالم ميدانند، بعضي انبياء را عبادت ميکنند مثل نصاري که قائل بتثليث هستند اب و إبن و روح القدس، بعضي جن را عبادت ميکنند مثل شياطين و غير اينها، بعضي کرات علويه مثل شمس و کواکب را بعضي آتش را، بعضي اصنام را از جمادات، بعضي حيوانات را مثل گاوپرستان بعضي نباتات را از اشجار و غير اينها حتي بعضي قطب و مرشد را، بعضي امير المؤمنين و ائمه طاهرين [ع] را عبادت ميکنند و اينکه خطاب بتمام مشرکين متوجه است و جمع بين ذوي العقول و غير ذوي العقول تعبير بالذين عباد امثالکم لاجل التغليب مانعي ندارد و خداوند ميفرمايد که تمام اينها مقهور اراده حق هستند و ذليل و عاجز در پيشگاه الهي فَادعُوهُم جزاء شرط متأخر است که اگر راست مي‌گوييد و اينها را مؤثر ميدانيد پس آنها را بخوانيد زيرا گفتند قضيه شرطيه تصدق عن الکاذبين نه اينکه امر بدعوت باشد که امر بشرک لازم آيد سپس در مقام ردّ آنها و بطلان عقيده آنها ميفرمايد فَليَستَجِيبُوا لَکُم که از شئونات الوهيت اينست که بنده اگر اطاعت کند و بخواند پروردگار خود را او را اجابت ميکند چنانچه ميفرمايد أَمَّن يُجِيب‌ُ المُضطَرَّ إِذا دَعاه‌ُ وَ يَکشِف‌ُ السُّوءَ نمل آيه 63، و نيز ميفرمايد ادعُونِي أَستَجِب لَکُم مؤمن آيه 62، و يکي از اسماء الهي يا مجيب دعوة المضطرين است إِن کُنتُم صادِقِين‌َ و چون اجابت نميکنند پس دليل است بر اينکه الوهيت ندارند و شما مشرکين در دعواي الوهيت آنها کاذب هستيد
58