اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ قال‌َ إِبراهِيم‌ُ رَب‌ِّ اجعَل هذا بَلَداً آمِناً وَ ارزُق أَهلَه‌ُ مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ مَن آمَن‌َ مِنهُم بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ قال‌َ وَ مَن کَفَرَ فَأُمَتِّعُه‌ُ قَلِيلاً ثُم‌َّ أَضطَرُّه‌ُ إِلي عَذاب‌ِ النّارِ وَ بِئس‌َ المَصِيرُ (126)
(و ياد کنيد زماني را که ابراهيم گفت پروردگارا اينکه شهر را محل امن قرار ده و اهل آن را از ثمرات روزي ده، آن کساني از آنان که ايمان بخدا و روز واپسين آورده‌اند، خداوند فرمود و کسي که کافر شود، آنان را نيز از نعمت‌هاي خود براي مدت کمي برخوردار نموده و سپس بجانب عذاب آتش مي‌کشانم و عذاب آتش بد محل بازگشتي است) (و اذ) معطوف به (اذ جعلنا) در آيه قبل است و جمله رَب‌ِّ اجعَل هذا بَلَداً آمِناً
جلد 2 - صفحه 192
گفتار حضرت ابراهيم و دعاي او درباره اهل مکه است و مفاد «اجعل» همان جعل تشريعي است که ذکر شد، و چون در آيه قبل خداوند فرمود ما بيت را محل امن قرار داديم. بنظر ميرسد که حضرت ابراهيم در دعاي خود اينکه شرافت را براي شهر مکه درخواست نمود که همان حدّ حرم باشد.
وَ ارزُق أَهلَه‌ُ مِن‌َ الثَّمَرات‌ِ مراد از ثمرات جميع فواکه و ميوه‌ها بلکه هر چيزي است که عنوان ثمرة بر آن صادق آيد و در حديث سابق که بثمرات القلوب يعني محبت مردم نسبت بآنها تفسير شده از باب بيان مصداق است و شاهد بر اينکه معني، کلام حضرت باقر است چنانچه در مجمع البحرين روايت کرده که فرمود «
ان الثمرات تحمل عليهم من الاقطار و قد استجاب اللّه له حتي لا توجد في بلاد المشرق و المغرب ثمرة لا توجد فيها حتي انه توجد فيها في يوم واحد فواکه ربيعية و صيفية و خريفية و شتايية
» مَن آمَن‌َ مِنهُم بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ اينکه جمله براي تخصيص دعاء ابراهيم (ع) باهل ايمان بخدا و روز جزا است زيرا اهل بلد شامل مؤمن و کافر هر دو ميشود و دعاء در حق غير مؤمن روا نيست مگر اينکه طلب هدايت و ارشاد و دلالت بحق باشد.
قال‌َ وَ مَن کَفَرَ فَأُمَتِّعُه‌ُ قَلِيلًا اينکه کلام در استجابت دعاي ابراهيم (ع) است کان‌ّ خدا ميفرمايد من دعاي ترا مستجاب نمودم و رزق خود را در اينکه دنيا بمؤمنين اختصاص نميدهم بلکه مؤمن و کافر هر دو از نعم دنيوي برخوردار ميشوند، ولي کساني که کافر باشند مدت کمي در اينکه دنيا از نعمت‌هاي من بهرمند شده پس از بدرود اينکه زندگاني چند روزه بعذاب الهي ابدي معذب خواهند شد و به بيچارگي و درماندگي گرفتار خواهند گرديد.
ثُم‌َّ أَضطَرُّه‌ُ إِلي عَذاب‌ِ النّارِ وَ بِئس‌َ المَصِيرُ اضطره يعني آخذه قهرا،
جلد 2 - صفحه 193
آنها را از روي قهر و غلبه ميگيريم و بعذاب آتش ميکشانيم و در چنگال عذاب گرفتار مينمائيم و اينکه مفاد اضطرار است و عذاب آتش بد محل بازگشتي براي آنان است زيرا اگر تمام عمر دنيا را زنده باشند و از نعم دنيوي برخوردار شوند در مقابل عذاب ابدي قيامت ارزش ندارد چون آن بالاخره فاني و زائل و اينکه دائم و باقي است بلکه تمام دنيا و نعم آن مقابل يک ساعت از عذاب جهنم نخواهد بود چنانچه در آيه 6 و 39 عذاب قيامت مفصلا بيان شد.