اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
66
خُذِ العَفوَ وَ أمُر بِالعُرف‌ِ وَ أَعرِض عَن‌ِ الجاهِلِين‌َ (199)
بگير عفو را و امر کن بالعرف و اعراض کن از جهّال و سفهاء خُذِ العَفوَ در اخبار دو معني از براي عفو شده: يکي اخذ مال بمقدار متوسط و کمي براي فقراء که اشاره بصدقه و زکاة است چنانچه عياشي مسندا از حضرت صادق عليه السّلام روايت کرده فرمود
(ان‌ّ اللّه ادّب رسوله فقال خذ العفو الاية قال خذ منهم ما ظهر و ما تيسر و العفو الوسط)
شايد اشاره باخذ زکاة باشد که ميفرمايد خُذ مِن أَموالِهِم صَدَقَةً تُطَهِّرُهُم وَ تُزَکِّيهِم بِها الاية توبه آيه 104 ثاني عفو از تقصيرات قوم و معناي خذ يعني عفو را از شعار خود قرار ده چنانچه از إبن بابويه بسند خود از حضرت رضا عليه السّلام حديث مفصلي روايت کرده که فرمود مؤمن مؤمن نميشود مگر آنکه سه خصلت از خدا و رسول و ولي‌ّ يعني امام در او باشد: کتمان سرّ از خدا، عفو از پيغمبر، صبر از امام و تمسک فرمود بآيه فَلا يُظهِرُ عَلي غَيبِه‌ِ أَحَداً الاية و باين آيه خُذِ العَفوَ و بآيه وَ الصّابِرِين‌َ فِي البَأساءِ الاية و از مجالس شيخ مسندا از حضرت باقر عليه السّلام تمسک باين آيه که فرمود
ان تصل من قطعک و ان تعفو عمن ظلمک و تعطي من حرمک
اقول جمع بين دو معني ممکن است زيرا اخذ زکاة که موجب تطهير از
جلد 8 - صفحه 61
معاصي و تزکيه اخلاق است آن هم يک نوع عفو از تقصير است.
وَ أمُر بِالعُرف‌ِ که امر بمعروف است و يکي از واجبات مهمه دين است مثل نهي از منکر که فرمود
(ما اعمال البر کلها في جنب الامر بالمعروف و النهي عن المنکر الا کنعشة في بحر لجّي)
و از براي اينکه دو واجب شرائطي مقرر شده که قبلا ما متذکر شده‌ايم و در فقه مذکور است احتياج بتکرار نيست وَ أَعرِض عَن‌ِ الجاهِلِين‌َ مراد جهل مقابل علم نيست بلکه جهل مقابل عقل است که تعبير از آن بحماقت و سفاهت ميکنند و مراد از عقل هم عقل مقابل جنون که رافع تکليف است نيست بلکه عقل مقابل جهل که در کافي باب مفصلي در جنود عقل و جهل ذکر فرموده و اخبار بسيار در اينکه باب آورده و اينکه همان عقلي است که اول مخلوق الهي است که فرمود
(اول ما خلق اللّه العقل)
مخصوصا حديث چهاردهم اينکه باب که هفتاد و پنج از امور اعتقاديه و صفات حميده و اعمال صالحه را جنود عقل معين فرموده و ضد هر يک از آنها را جنود جهل مقرر داشته و حديث مفصل است بعلاوه احتياج بشرح دارد و اينکه کتاب گنجايش ذکر آنها را ندارد هر کس طالب است رجوع بکتاب مرآت العقول مجلد اول نمايد صفحه 15 که در حاشيه متن حديث را ذکر فرموده و در متن شرح آن را بيان نموده و در اواخر حديث ميفرمايد
(و لا تجتمع هذه الخصال کلها من اجناد العقل الّا في نبي‌ّ او وصي نبي او مؤمن امتحن اللّه قلبه للايمان الحديث)
خلاصه از آدم احمق و سفيه بايد اعراض نمود زيرا تعقيب باو باعث ازدياد بي‌احترامي و توهين و هتک ميشود