تفسیر روان جاوید

تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى) وَ اذْکُرْ رَبَّکَ فِي نَفْسِکَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَ الْآصالِ وَ لا تَکُنْ مِنَ الْغافِلِينَ (205) ترجمه‌ و ياد کن پروردگارت را در پيش خود از روى تضرع و ترس و غير از بلند از گفتار در صبح‌ها و اواخر روزها و مباش از غافلان. تفسير خطاب ظاهرا به پيغمبر (ص) و واقعا عام است هر مکلف را و امر براى استحباب است چون ياد خدا در هر حال و هر وقت خوب است نهايت آنکه با تضرّع و زارى و خوف و خشيت و در اوائل امور بهتر است و مراد از ذکر در نفس بنظر حقير اعمّ است از صرف توجّه بخدا و فکر در مصنوعات او و ذکر خفىّ باطنى مانند حديث نفس و ذکر گفتن آهسته و مقابل آن ذکر در نزد غير است و دون الجهر من القول براى توضيح اين معنى است چون بخلوص نزديک و از ريا دور است و بعضى گفته‌اند براى اشاره بآنستکه زياد بلند نباشد و حدّ وسط مطلوب است چنانچه در آيه ديگر تصريح شده که نه جهر جلد 2 صفحه 509 مطلوب است در نماز و نه اخفات بلکه حدّ وسط بايد باشد و غدو در اصل مصدر است و در جمع غدات که از طلوع فجر صادق تا طلوع آفتاب است استعمال ميشود و آصال جمع اصيل است که بعد از عصر تا غروب را گويند و اختصاص اين دو وقت بذکر يا براى آنستکه دخول و خروج در کارها بنام خدا شروع و ختم بخير شود يا براى آنستکه دخول در روز و شب بنام خدا مبارک شود يا براى آنکه ذکر مناسب با فراغت از کار است و در هر حال غفلت از ياد خدا و اذکار وارده براى اين دو وقت سزاوار نيست و بايد از آن احتراز نمود و در کافى و عياشى ره از يکى از صادقين عليهما السلام نقل نموده که ملائکه نمى‌نويسند مگر ذکرى را که بشنوند و خداوند در اين آيه امر بذکر سرّى نموده است که نميداند ثواب اين ذکر را مگر خدا براى عظمت آن و در کافى از امام صادق (ع) نقل نموده که خداوند فرموده کسيکه مرا ياد کند سرّا ياد ميکنم من او را علنا و از امير المؤمنين عليه السلام نقل نموده که کسيکه ياد کند خدا را در سرّ بتحقيق ياد نموده است خدا را زياد اهل نفاق ذکر خدا را مينمودند علنا و ياد نمى‌نمودند از او سرّا پس خدا فرمود ريا مينمايند و ذکر نمى‌کنند خدا را مگر کمى.