تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّکَ لا يَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ وَ يُسَبِّحُونَهُ وَ لَهُ يَسْجُدُونَ (206)
بعد از آن حق تعالى بيان امرى راى فرمايد که باعث و داعى بر ذکر است:
إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّکَ: بتحقيق آنانکه قرب مکانتى و منزلتى دارند نزد پروردگار تو. لا يَسْتَکْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِهِ: سر کشى و تکبر ننمايند از پرستش و ستايش ذات احديت الهى. وَ يُسَبِّحُونَهُ: و تنزيه مى‌کنند ذات اقدس سبحانى را از آنچه لايق کبريائى او نيست. وَ لَهُ يَسْجُدُونَ: و براى او خالصا مخلصا سجده مى‌نمايند و در عبادت او غايت تذلل را بجا آرند و غير را شريک نگردانند.
حاصل آيه شريفه آنکه: ملائکه ملاء اعلى با وجود قرب مقامشان، در نهايت خضوع و خشوع پيوسته مشغولند به عبادت، پس فرزند آدم هر آينه به طريق اولى بايد که شب و روز به عبادت اشتغال، و اظهار عبوديت را نسبت به معبود خود بنمايد. اين تعريض است به مشرکان و تنبيه مردمان، و لهذا بعد از تلاوت اين آيه، سجده مستحب شده است. القمّى: انّ الّذين عند ربّک يعنى الانبياء و الرّسل و الائمّة لا يستکبرون عن عبادته و يسبّحونه و له يسجدون.
خاتمه: به اجماع اماميه رضوان الله عليهم، سجده در چهار موضع از قرآن بر قارى و مستمع واجب است و آن در سور: 1- الم سجده. 2- حم سجده. 3- و النجم. 4- اقرء مى‌باشد؛ و در بواقى، سنت است به جهت اصالت برائت از
«1» سوره روم، آيه 17 تا 19.
جلد 4 صفحه 284
وجوب؛ و يازده موضع است: اعراف، نحل، رعد، بنى اسرائيل، مريم، حج، دو موضع فرقان، نمل، ص، انشقاق. و نزد شافعى همه سجدات واجب، الا «ص» که نه واجب و نه مستحب داند. و ابو حنيفه نيز تمام را واجب الا حج که نه واجب و نه مستحب داند و حق اولى است. و در سجدات واجبه وضع جبهه و اعضاء سبعه سجود واجب، اما طهارت و ذکر و تسليم و تشهد و استقبال واجب نيست، و ذکر در آن مندوب و مستحب است که صدوق رحمه الله در امالى ذکر فرموده:
لا اله الّا اللّه حقّا حقّا، لا اله الّا اللّه تعبّدا و رقّا، لا اله الّا اللّه ايمانا و صدقا سجدت لک يا ربّ تعبّدا ورقا لا مستنکفا و لا مستکبرا. «1» در منهج از حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مروى است که:
اذا قرء بن ادم السّجدة فسجد، اعتزل الشّيطان فيبکى فيقول يا ويله امر هذا بالسّجود فسجد فله الجنّة و امرت بالسّجود فعصيت فعلىّ النّار يعنى: چون اولاد آدم آيه سجده تلاوت و سجده نمايد، شيطان از او کناره نموده گويد: اى واى بر من، اين شخص مأمور شد به سجده و سجده نمود، پس مستحق بهشت گرديد، و من مأمور شدم به سجده، عصيان ورزيدم، پس مستوجب جهنم گرديدم.
«1» جامع الاحاديث، جلد 5، صفحه 299، حديث 22 (با تفاوتى اندک به نقل از من لا يحضره الفقيه)
جلد 4 صفحه 285
(سوره هشتم) انفال
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ الحمد لله رب العالمين و صلى الله على محمد و اله الطيبين الطاهرين المعصومين و لعنة الله على اعدائهم و مخالفيهم و معانديهم اجمعين من الان الى قيام يوم الدين اين سوره نزد ابن عباس و قتاده مدنى است الا هفت آيه که در مکه نازل شده از آيه: وَ إِذْ يَمْکُرُ بِکَ الَّذِينَ کَفَرُوا تا هفت آيه. «1» و نزد حسن و عکرمه همه آن در غزوه بدر فرود آمد.
عدد آيات: هفتاد و هفت نزد شامى، و هفتاد و شش نزد حجازى و بصرى، و هفتاد و پنج نزد کوفى و اختلاف در سه آيه است: ثُمَّ يُغْلَبُونَ بصرى و شامى، «2» و مفعولا اول غير کوفى، «3» و بِنَصْرِهِ وَ بِالْمُؤْمِنِينَ غير بصرى. «4» عدد کلمات: هزار و دويست و سى و يک.
«1» آيه 30 تا 37.
«2» منظور اينست که بصرى، آيه 36 سوره انفال را به «يغلبون» ختم مى‌کند، ولى ديگران آن را مختوم به «يحشرون» مى‌دانند.
«3» بنابر قول کوفييّن، آيه 43 سوره انفال به «مفعولا» ختم مى‌شود. ولى ديگران آن را مختوم به «سميع عليم» مى‌دانند.
«4» آيه 62 و 63 سوره انفال بنابر قول بصريين فقط يک آيه محسوب مى‌گردد.
جلد 4 صفحه 286
عدد حروف: پنج هزار و دويست و نود و چهار.
ثواب تلاوت: فى البرهان- العيّاشى باسناده عن ابى بصير عن ابى عبد اللّه عليه السّلام قال سمعته يقول: من قرء سورة برائة و الانفال فى کلّ شهر لم يدخله نفاق ابدا و کان من شيعة امير المؤمنين حقا و اکل يوم القيمة من موائد الجنّة مع شيعته حتّى يفرغ النّاس من الحساب. «1» عياشى به اسناد خود روايت نموده از حضرت صادق عليه السّلام فرموده: هر که قرائت کند سوره انفال و برائت در هر ماهى، هرگز داخل نشود او را نفاق و باشد از شيعيان امير المؤمنين عليه السّلام به حقيقت و متنعم شود روز قيامت از موائد بهشتى با ايشان تا فارغ شوند مردم از حساب.
2- محمد بن مسلم از حضرت باقر عليه السّلام روايت نموده فرمود: در قرائت سوره انفال به خاک ماليدن دماغهاى کفار است. «2» 3- در خواص القرآن- از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت شده: هر که قرائت کند سوره انفال و برائت را، پس من شفيع و شاهد او هستم روز قيامت از برى بودن او از نفاق و عطا شود از اجر به عدد هر منافق. «3» تذکره: در سور سابقه اين مطلب ذکر شد که ثواب تلاوت سور و آيات، همه مسلم و فضل الهى لايتناهى است، لکن مثوبات خاصه منوط است به تقوى و عمل به آن آيات از اوامر و نواهى و مواعظ تا مستوجب اجر جميل گردد، و الّا به صرف قرائت بدون تأمل و عمل به آن، اينگونه ثوابها بعيد است، زيرا باعث نقض غرض و اغراء به جهل، و ذات احديت منزه و مبرى است.
«1» تفسير برهان، جلد دوّم، صفحه 58، حديث سوّم.
«2» مدرک پيشين، حديث 5.
«3» همان مدرک، حديث 6.
جلد 4 صفحه 287
(بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ)