تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
کَما أَخْرَجَکَ رَبُّکَ مِنْ بَيْتِکَ بِالْحَقِّ وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لَکارِهُونَ «5»
بعد از آن بيان غزوه بدر را مى‌فرمايد:
کَما أَخْرَجَکَ رَبُّکَ: جار و مجرور يا مرفوع المحل است بنابر خبر مبتداى محذوف اى: الحال کحال اخراجک للحرب: يعنى حال مسلمانان در کراهت و ثقالت غزوات، مثل حال کراهتشان است از خروج تو براى حرب. يا
جلد 4 صفحه 295
منصوب المحل است بنابر صفت مصدر فعل مقدّر در کريمه: الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ، يعنى انفال مستقر و ثابت است مر خدا و رسول را ثباتى که مثل ثبات پروردگار توست تو را، يعنى امر الهى به خروج تو. يا متعلق به يجادلونک بنابر تقدير گرفتن: يجادلونک فى الحقّ کما کرهوا اخراجک، يعنى مجادله کنند تو را در حق چنانچه کراهت دارند امر پروردگار تو را به خروج. مِنْ بَيْتِکَ بِالْحَقِ:
از خانه تو که مدينه طيبه است به راستى و درستى. وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لَکارِهُونَ: و بدرستى که گروهى از مؤمنين هر آينه کارهند از رفتن تو به غزوه بدر.
واقعه بدر: منشأ اين غزوه به روايت أبو حمزه ثمالى و على بن ابراهيم قمى رضى اللّه عنهما و جمهور مفسران آنکه: کاروان قريش با متاع بسيار از شام مراجعت، و أبو سفيان و بعضى صناديد قريش مانند عمر و عاص و عمرو بن هشام و مخزم بن نوفل سردارى قافله مى‌کردند. و اهل قافله چهل سوار بودند. نزديک بدر جبرئيل پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را از اين صورت خبر داد. حضرت مؤمنان را مطلع، ايشان از بسيار مال و قلت رجال، مايل شدند سر راه بر کاروان بگيرند. پس جمعى با سلاح و بى‌سلاح به اين قصد از مدينه بيرون آمدند. خبر به أبو سفيان رسيد. ضمضم غفارى را به استمداد به مکه فرستاد، و ايشان را گفت:
تهاون مکنيد که مالها در معرض تلف است، و ابليس به صورت سراقة بن خثعم به مکه آمد. ندا نمود: لا غالِبَ لَکُمُ الْيَوْمَ و إِنِّي جارٌ لَکُمْ: مترسيد، که امروز هيچکس شما را مغلوب نکند و من يار شما هستم. اهل مکه به حميت جاهليت، هيجان، و گفتند: هر کس باز ايستد او را خارج و مالش به غارت برند. چون پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله به وادى زفران نزول فرمود، جبرئيل آمدن قريش را خبر داد و گفت: حق تعالى فرمايد: يکى از اين دو: «طايفه کفار، و کاروان» تو را خواهد بود.
در مدارک نقل کرده که حضرت فرمود: ملاقات قافله يا مقاتله کفار، کدام را دوست تر داريد؟ بعضى گفتند: سلاح نداريم، کاروان مناسب‌تر باشد. حضرت از اين سخن متغير، و کبار مهاجر و انصار اختيار حرب، و اظهار متابعت نمودند، از جمله مقدادبن عمر گفت: يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله، ما تابع توئيم به
جلد 4 صفحه 296
هر چه حکم فرمائى، و هرگز قائل به گفتار بنى اسرائيل نشويم که به موسى عليه السّلام گفتند: فَاذْهَبْ أَنْتَ وَ رَبُّکَ فَقاتِلا إِنَّا هاهُنا قاعِدُونَ؛ به خدا اگر امر فرمائى به آتش رويم، هر آينه اطاعت کنيم، و از اين قبيل هر يک بياناتى نمودند. حضرت ثانيا فرمود: سعد برخاست که يا رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله، اين تعريضى است بر ما انصار، ما عهد طورى نبسته‌ايم که به سر انگشت هر فريب معاندى آن را توان گشود. اگر اعضاى ما ذره ذره شود نقض عهد نکنيم.
پس پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله فرمود: برويد به نام خدا و بشارت باد که حق تعالى مرا يکى از ايندو (عير يا نفير) وعده داده؛ و در عير «1» أبو سفيان با جماعتى و در نفير أبو جهل با گروهى بود. حضرت مى‌دانست چون کفار کشته شوند مال قافله او را بود، لذا متوجه حرب قريش شد و آنها که از حرب کاره بودند انديشه نمى‌کردند، که اگر از پى کاروان روند قريش از عقب در آيند، و اهل قافله هم برگردند و ايشان را در ميان گيرند، و لکن به سبب عدم تأمل کاره بودند از رفتن پيغمبر به بدر و بدان جهت: