تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِذْ يُغَشِّيکُمُ النُّعاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَ يُنَزِّلُ عَلَيْکُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً لِيُطَهِّرَکُمْ بِهِ وَ يُذْهِبَ عَنْکُمْ رِجْزَ الشَّيْطانِ وَ لِيَرْبِطَ عَلى قُلُوبِکُمْ وَ يُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدامَ «11»
إِذْ يُغَشِّيکُمُ النُّعاسَ: ياد بياوريد زمانى را که فرا گرفت شما را خواب سبک. أَمَنَةً مِنْهُ: براى ايمنى که حاصل شده بود از جانب الهى.
«1» شرح واقعه بدر در کتب سيره از قبيل سيره ابن هشام و تاريخ يعقوبى و در کتب تفسير ذيل همين آيه به تفصيل آمده است.
جلد 4 صفحه 302
در منهج- مروى است که در شب بدر، دغدغه عظيم براى مسلمانان روى داد به جهت آنکه منزلشان در ريگستانى واقع که قدم فرو مى‌رفت و آب نيز نداشتند. مشرکان سبقت نموده بر ساحل فرود آمدند. حق تعالى خواب را بر آنها وارد تا از متاعب سفر و خوف خطر استراحت يابند و اکثر محتلم شدند. صبح شيطان وسوسه نمود که شما نماز بايد کنيد، و برخى جنب، و اکثر محدثين فاقد آب، و اقدام تا زانو فرو رود، لکن کفار بر زمين سفح و واجد اگر هستند، و شما مى‌گوئيد ما دوستان خدا و پيغمبر او در ميان ما است، اين چگونه باشد؟ حق تعالى در آن محل باران را نازل فرمود بر آنها که: وَ يُنَزِّلُ عَلَيْکُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً: و نازل فرمود بر شما از آسمان آب را که رودخانه‌ها روان شد و حوضها و حفيرها پر گرديد، لِيُطَهِّرَکُمْ بِهِ: تا پاک سازد شما را به آن آب از حدث و خبث، وَ يُذْهِبَ عَنْکُمْ رِجْزَ الشَّيْطانِ: و ببرد از شما وسوسه شيطان را که مى‌گفت نصرت و جنابت با هم جمع نشود. وَ لِيَرْبِطَ عَلى قُلُوبِکُمْ: و تا تقويت دهد بر قلوب شما و زياد فرمايد قوت قلب و سکون نفس و وثوق را به لطف و نصرت خود، وَ يُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدامَ: و براى آنکه ثابت و راسخ گرداند به آن باران، اقدام شما را، چه باران وقتى بر ريگستان باريد آن را مستحکم و قدمهاى مؤمنان مستقر شد، لکن در زير سفج کفار، لاى عصيم پديد آمد. و يا ثبات قدم است در معرکه حرب، پس سيراب شده، دوازده ظرف را پر از آب و غسل و وضو ساختند، مرفه الحال گرديده، وسوسه شيطان زايل گشت.
در تفسير برهان- عن ابى بصير عن ابى عبد اللّه عليه السّلام عن ابيه عن جدّه عن آبائه، قال امير المؤمنين عليه السّلام: اشربوا ماء السّماء فانه يطهّر البدن و يدفع الاسقام قال اللّه: ينزّل عليکم من السّماء ماء ليطهّرکم به- الى قوله- و يثبّت به الاقدام. «1» أبي بصير از حضرت صادق عليه السّلام از پدران کرام خود از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: بياشاميد آب آسمان را، پس بدرستى که پاک مى‌کند بدن را، و دفع نمايد دردها را، فرمود خداى تعالى: وَ يُنَزِّلُ عَلَيْکُمْ مِنَ السَّماءِ ماءً الخ.
«1» تفسير برهان، جلد 2، صفحه 69.
جلد 4 صفحه 303
خصوصا باران نيسان که علامه مجلسى رحمه اللّه روايت نموده: روزى جمعى اصحاب نشسته بودند، حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وارد، و سلام فرمود.
جواب دادند. فرمود: مى‌خواهيد تعليم نمايم شما را دوائى که جبرئيل مرا تعليم نموده که محتاج به دواى اطبا نبوده باشيد؟ پس حضرت امير المؤمنين عليه السّلام و سلمان و ديگران سؤال نمودند که آن دوا چيست؟ حضرت خطاب به امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: در ماه نيسان رومى، آب باران مى‌گيرى و سوره حمد، آية الکرسى، قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ...، قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ...، قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ...، قُلْ يا أَيُّهَا الْکافِرُونَ هر يک را هفتاد مرتبه مى‌خوانى. و هفتاد مرتبه اللّه اکبر، هفتاد مرتبه لا اله الّا اللّه، و هفتاد مرتبه صلوات مى‌فرستى، و هفت روز صبح و عصر مى‌آشامى. قسم به خدائى که مرا به راستى به خلق مبعوث فرموده، جبرئيل گفت که: حق تعالى بردارد از کسى که اين آب را بياشامد هر دردى را که در بدنش باشد، و عاقبت شفا بخشد او را (حديث مفصل و براى نمونه تذکر داده شد). «1» تتمه: عياشى- از جابر که سؤال نمودم از حضرت صادق عليه السّلام باطن اين آيه را؟ فرمود: آسمان در باطن، رسول خدا؛ و آب، على باشد. قرار داده است خدا او را از رسول، پس اين است آيه: ماءً لِيُطَهِّرَکُمْ بِهِ. آن آب، على عليه السّلام است که پاک فرمايد به آن قلب کسى را که دوست دارد او را، و اما فرمايش: وَ يُذْهِبَ عَنْکُمْ رِجْزَ الشَّيْطانِ، کسى که دوست دارد على عليه السّلام را، ببرد از او وسوسه شيطان را و تقويت دهد قلب او را. «2»