تفسیر اثنی عشری

تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی) إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ «22» «1» سوره انفال، آيه 23. «2» سوره انفال، آيه 2. جلد 4 صفحه 315 إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ‌: بتحقيق بدترين جنبندگان روى زمين نزد حکم الهى، الصُّمُ‌: کرانند از شنواى حق، الْبُکْمُ‌: گنگانند از گفتن حق، الَّذِينَ لا يَعْقِلُونَ‌: آنانکه در نمى‌يابند حق را، يعنى خود را نمى‌دارند تا تدبر کرده مهتدى شوند. اين جماعت بدترين حيواناتند که از عقل و مقتضيات آن روى بر تافته و به جانب قواى بهيمى و شهوات نفسانى شتافته، به سوء اختيار خود را از ملکات فاضله ناطقه انسانى باز داشته، به صورت انسانى، ولى به سيرت حيوانى است. به شکل انسان، بلکه از بهيمه هم پست تر و بدتر، زيرا واجد گوهر نفيسه موهوبه بود، و از دست داد. تحقيق: حيات عالم صغير انسانيت منوط به قلب، و آن بر دو معنى اطلاق شود: اول- جسم صنوبرى الشکل در طرف چپ سينه و قطعه گوشت مخصوصى است مجوف در آن خون سياه، و او منبع روح حيوانى است (حرارت غريزيه) و اين معنى قلب موجود در بهايم، بلکه براى ميت هم مى‌باشد و مقصود اين نيست. دوم- لطيفه ربّانيه روحانيه و ناطقه قدسيه که تعبير شود به قلب و نفس و روح و عقل انسان که او است مدرک عالم عارف، و او است مخاطب و معاتب، و علاقه‌اى به قلب جسمانى دارد که اکثر خلق متحيّرند در ادراک وجه علاقه آن که آيا مانند تعلق اعراض به اجسام و اوصاف به موصوف است يا تعلق مستعمل آلت به آلت و متمکن به مکان. خلاصه اين قلب مدار شعور و ادراک، و به منزله آئينه است که حقايق در آن منعکس شود، صفات خبيثه از مخالفت و معصيت و غيره مانند دخان مظلمى است متصاعد به آئينه قلب که بمرور تراکم کدورات محجوب و مستور، تعقل و صفاى قلب را برده، عاقبت ظلمت مدهشه کفر او را فرا گيرد و به آيات الهى اصلا متّعظ نشود؛ اينست که رسول خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: قلب‌ جلد 4 صفحه 316 المؤمن اجرد صاف فيه سراج يزهر و قلب الکافر اسود منکوس. «1» به انتفاء تدبرات قلبيه، مقام شخص از ساير دواب بدتر خواهد بود، زيرا حق تعالى تمام ماسوى را براى آدمى، و او را براى امر عظيمى خلق فرموده، و چنين کسى در حقيقت، خيانت به کليّه جامعه خلقت نموده، لکن ساير جنبندگان هر يک فايده شخصيه را ظاهر سازند.