اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا استَجِيبُوا لِلّه‌ِ وَ لِلرَّسُول‌ِ إِذا دَعاکُم لِما يُحيِيکُم وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ يَحُول‌ُ بَين‌َ المَرءِ وَ قَلبِه‌ِ وَ أَنَّه‌ُ إِلَيه‌ِ تُحشَرُون‌َ «24»
اي کساني که ايمان آورديد خود را مهيّا کنيد براي اجابت از براي خدا و براي رسول زماني که شما را دعوت فرمايد از براي آنچه که شما را زنده ميکند و بدانيد محققا خداوند حائل ميشود بين مرد و قلب او و محقق است که شما بسوي او محشور خواهيد شد.
از براي حيات اطلاقات بسيار هست بر ذات اقدس ربوبي هُوَ الحَي‌ُّ القَيُّوم‌ُ بر جمادات و نباتات و حيوانات حيات جمادي، نباتي، حيواني. بر انسان حيات انساني، بر مؤمن حيات ايماني، بر ملائکه حيات ملکوتي و حکماء گفتند (الاسماء موضوعة للمعاني العامة) و معناي جامع جميع اطلاقات منشأيت آثار است لذا گفتند صفت حيات در ذات ربوبي برگشت بعلم و قدرت است چنانچه برگشت جميع صفات کماليه ذاتيه باين دو صفت است.
و تحقيق اينست که حيات از صفات ذاتيه حقيقيه است و علم و قدرت از صفات ذات اضافه است و جميع صفات کماليه مفاهيم منتزع از ذات است که صرف الوجود باشد و اينها هر کدام مرتبه از مراتب وجود است که وجود واجب اعلي مراتب وجود غير متناهي ازلا و ابدا داراي جميع مراتب وجود است.
جلد 8 - صفحه 99
باري برگرديم بشرح و تفسير آيه شريفه يا أَيُّهَا الَّذِين‌َ آمَنُوا گروندگان بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و تصديق کنندگان آن سرور استَجِيبُوا طلب اجابت و قبولي دعوت است لِلّه‌ِ وَ لِلرَّسُول‌ِ لام اختصاص است که فقط بايد اجابت دعوت خدا و رسول نمود و اما دعات باطله را نبايد اجابت کرد زيرا از طرف شيطان است لذا گفتند
(من اصغي الي ناطق فقد عبده فان کان من اللّه فقد عبد اللّه و ان کان من الشيطان فقد عبد الشيطان)
إِذا دَعاکُم داعي حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است و دعوتش از جانب خدا است لِما يُحيِيکُم و وجه اختصاص خطاب بمؤمنين براي اينکه است که افاضه وجود قابليت محل لازم دارد و کفار بر فرض داراي جميع اخلاق حميده و اعمال صالحه باشند چون ايمان شرط صحت کليه آنها است براي آنها نفعي ندارد و لو گفتيم که آنها همين نحوي که مکلف باصول هستند مکلف بفروع هم هستند لکن تا ايمان نياورند و شرط صحت اعمال را تحصيل نکنند عمل صحيح نميشود نظير اينکه بعد از دخول وقت نماز واجب ميشود و بر ترکش عقاب هست و لکن تا تحصيل طهارت نکند از او صحيح نيست و اينکه اجابت دعوت نبي باعث حيات ابدي براي جميع اعضاء انساني ميشود چه اعضاء ظاهريه مثل چشم و گوش و ساير جوارح و چه باطنيه مثل عقل و نفس و ساير قواي باطنيه و چه معنويه حقيقيه مثل معارف الهيه و مراتب علميه و عمليه و کمالات نفسانيه و صفات ربوبيه که گفتند
(تخلقوا باخلاق اللّه)
وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ يَحُول‌ُ بَين‌َ المَرءِ وَ قَلبِه‌ِ تعجيل کنيد در اجابت دعوت (خير الخير ما کان عاجله) چه بسا انسان همين نحوي که آمال و آرزوهايي در دنيا دارد
(و الموت يأتي بغتة)
و بگور ميبرد و مسامحه در اعمال و اخلاق و علم و معرفت و تسويف در آنها باعث فوت آنها ميشود و نائل نميشود از فرمايشات منسوبه بحضرت مجتبي عليه السّلام است بجناده
(کن لدنياک کانّک تعيش ابدا و کن لآخرتک
جلد 8 - صفحه 100
کانّک تموت غدا)
مسامحه در امور دنيويه و تأخير در انجام آنها محبوب و تعجيل در امور اخرويه و انجام آنها مطلوب است.
وَ أَنَّه‌ُ إِلَيه‌ِ تُحشَرُون‌َ محققا بازگشت همه بسوي او است و از کليه اعمال و افعال شما سؤال خواهد شد وَ قِفُوهُم إِنَّهُم مَسؤُلُون‌َ صافات آيه 24، و سؤالات بسيار است.