اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ اتَّقُوا فِتنَةً لا تُصِيبَن‌َّ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا مِنکُم خَاصَّةً وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ شَدِيدُ العِقاب‌ِ «25»
و بپرهيزيد فتنه و بلايي که اصابت نميکند کساني را که ظلم کرده باشند از شما بالخصوص يعني بغير ظالمين هم اصابت ميکند مخصوص بظالمين تنها نيست و بدانيد محققا خداوند سخت‌گير است در عذاب و عقاب.
اينکه آيه شريفه از مشکلات آيات است و در بعض اخبار فتنه را تفسير فرموده بفتنه خلافت پس از رحلت حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و در بعض اخبار بطلحه و زبير و جنگ جمل تفسير شده و معلوم است اينکه اينکه اخبار بيان اهم مصاديق است و منافي با عموم آيه نيست و لو اينکه بگوئيم در اينکه مورد وارد شده زيرا مورد مخصص نيست و راه اشکال در اينکه آيه اينست که اولا در موضوع نزول بلاء و عذاب خداوند اولا مؤمنين را نجات مرحمت ميفرمايد سپس کفار و ظالمين را مبتلا و معذب ميکند چنانچه در قضاياي امم سابقه مکررا بيان فرموده.
و ثانيا گرفتاري بي‌تقصير خلاف عدل است و محال است از خداوند صادر شود. و ثالثا بر فرض عذاب آمد و بغير ظالم هم اصابت کرد اتقاء از آن معني ندارد زيرا خطاب وَ اتَّقُوا فِتنَةً لا تُصِيبَن‌َّ الَّذِين‌َ ظَلَمُوا مِنکُم خَاصَّةً اگر بظالمين باشد که آنها دربند اينکه نيستند که بغير آنها نرسد و همه بسوزند و اگر خطاب
جلد 8 - صفحه 101
بمؤمنين باشد اتقاء از آن معني ندارد چه کنند که ظالمين ظلم نکنند و حل اينکه اشکالات باين است که معاصي و ظلم و کفر و ساير اموري که موجب عذاب ميشود دو قسم است يک قسم فقط مختص باين عاصي و ظالم و کافر است با ديگران کاري ندارد و يک قسم است که در مقام اضلال ديگران و آنها را هم رنگ خود کردن است و وادار کردن ديگران را بتبعيت خود مثل دعات باطله و رؤساء ظلمه چنانچه خلفاء جور بعد از رحلت پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مردم را باجبار و اصرار و تبليغات سوء تابع خود کردند و همچنين طلحه و زبير و عايشه اهل بصره را وادار کردند بر جنگ با علي عليه السّلام و هزارها امثال اينها. و خطاب و اتقوا بمؤمنين است که فريب آنها را نخوريد و نزديک آنها نرويد و گوش بتبليغات آنها ندهيد و متابعت آنها را نکنيد که شما هم در بلاء و عذاب آنها گرفتار خواهيد شد (و اندفع الاشکالات بحذافيرها) وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ شَدِيدُ العِقاب‌ِ (انّک انت ارحم الراحمين في موضع العفو و الرحمة و اشدّ المعاقبين في موضع النکال و النقمة و اعظم المتجبرين في موضع الکبرياء و العظمة)