اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
رَبَّنا وَ ابعَث فِيهِم رَسُولاً مِنهُم يَتلُوا عَلَيهِم آياتِک‌َ وَ يُعَلِّمُهُم‌ُ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ وَ يُزَکِّيهِم إِنَّک‌َ أَنت‌َ العَزِيزُ الحَکِيم‌ُ (129)
(پروردگار ما پيغمبري از ايشان در ميانشان برانگيزان که آيات تو را بر آنان بخواند و کتاب بآنان بياموزد و آنان را تزکيه کند همانا تو البته غالب و دانايي) «ربنا» اينکه قسمت تتمه دعاء ابراهيم و اسمعيل است درباره ذريه مسلمة که ذکر شد و مراد از رسول پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم محمّد بن عبد اللّه صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است چون از ذريه ابراهيم و اسمعيل پيغمبري جز او نبوده و انبياء بني اسرائيل از ذريه اسحق و يعقوب بوده‌اند و لذا در حديث از آن حضرت وارد شده چنانچه در
جلد 2 - صفحه 199
مجمع است «
انا دعوة ابي ابراهيم و بشارت عيسي
» و مراد از بشارت عيسي بشارتي است که در آيه شريفه در سوره صف ذکر شده:
وَ مُبَشِّراً بِرَسُول‌ٍ يَأتِي مِن بَعدِي اسمُه‌ُ أَحمَدُ.
يَتلُوا عَلَيهِم آياتِک‌َ مراد آيات شريفه قرآن است بقرينه کلمه يتلوا، و آياتک جمع مضاف است و افاده عموم ميکند و کساني که همه آيات شريفه بجميع خصوصيات آنها از ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه، مجمل و مبين خاص و عام، مطلق و مقيد، حقيقت و مجاز، و شأن نزول و مورد، بر آنان تلاوت شده امير المؤمنين عليه السّلام و خاندان طاهرين او ميباشند و اينکه نيز مؤيد اينست که مراد از امت مسلمة اينکه خاندان ميباشند.
وَ يُعَلِّمُهُم‌ُ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ تعليم کتاب غير از تلاوت است و شامل تفسير و تأويل و علم ببطون آن ميشود و دانستن قرآن بجميع اينکه خصوصيات نيز از خصايص اينکه خاندان است چنانچه در خبر است «
انما يعرف القرآن من خوطب به
» و مراد از حکمت، علم بمصالح و مفاسد است و علم اينکه خاندان بحکم و مصالح فردي و اجتماعي واضح است.
وَ يُزَکِّيهِم تزکيه بمعني تطهير از شرک و کفر و ضلالت و اخلاق رذيله و صفات خبيثه و معاصي کبيره و صغيره است و مرتبه اعلاي آن عصمت است که مفاد آيه شريفه إِنَّما يُرِيدُ اللّه‌ُ لِيُذهِب‌َ عَنکُم‌ُ الرِّجس‌َ أَهل‌َ البَيت‌ِ وَ يُطَهِّرَکُم تَطهِيراً«1» ميباشد و اينکه نيز از خصايص اينکه خاندان ميباشد و اينکه نيز مؤيد ديگري بر اثبات مدعا ميباشد.
و هر گاه اشکال شود به اينکه اولا پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مبعوث بر کافه جن و انس تا دامنه قيامت بوده و وجهي براي اختصاص امت باين خاندان نيست و ثانيا
1- سوره احزاب آيه 33
جلد 2 - صفحه 200
در آيات ديگر نيز اينکه خصوصيات براي پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم براي عموم است ذکر شده بطوري که تخصيص در آن درست نيايد مانند آيه شريفه هُوَ الَّذِي بَعَث‌َ فِي الأُمِّيِّين‌َ رَسُولًا مِنهُم يَتلُوا عَلَيهِم آياتِه‌ِ وَ يُزَکِّيهِم وَ يُعَلِّمُهُم‌ُ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ وَ إِن کانُوا مِن قَبل‌ُ لَفِي ضَلال‌ٍ مُبِين‌ٍ«1» و آيه شريفه لَقَد مَن‌َّ اللّه‌ُ عَلَي المُؤمِنِين‌َ إِذ بَعَث‌َ فِيهِم رَسُولًا مِن أَنفُسِهِم يَتلُوا عَلَيهِم آياتِه‌ِ وَ يُزَکِّيهِم وَ يُعَلِّمُهُم‌ُ الکِتاب‌َ وَ الحِکمَةَ وَ إِن کانُوا مِن قَبل‌ُ لَفِي ضَلال‌ٍ مُبِين‌ٍ«2» جواب گوئيم اولا کساني که از ذريه حضرت ابراهيم و اسمعيل نباشند و همچنين کساني که از ذريه آنها بوده و ايمان نياورده‌اند قطعا از مورد آيه خارج هستند زيرا ميفرمايد وَ مِن ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسلِمَةً لَک‌َ باقي مي‌مانند مؤمنين از ذريه اسمعيل و آنها نيز جز خاندان طاهرين از بني هاشم با اينکه شواهد و قرائن و اخبار وارده از مورد آيه خارج مي‌شوند.
و اما ذکر اينکه خصايص براي اميين (اهل مکّه) يا عموم مؤمنين ضرر بمورد خاص آن نمي‌زند زيرا اينکه امور ذي مراتب است و مرتبه اعلي آنها مخصوص اينکه خاندان است مانند ساير صفات حسنه.
و ثانيا امّت بمعني طائفه و گروه است چنانچه در آيه شريفه ميفرمايد:
قِيل‌َ يا نُوح‌ُ اهبِط بِسَلام‌ٍ مِنّا وَ بَرَکات‌ٍ عَلَيک‌َ وَ عَلي أُمَم‌ٍ مِمَّن مَعَک‌َ«3» که از قوم نوح تعبير بامتها (بصيغه جمع) به اينکه نوح مبعوث بر همه آنها بوده و باصطلاح همه امت نوح بوده‌اند، بلکه بسا اطلاق بر فرد هم ميشود مانند آيه شريفه إِن‌َّ إِبراهِيم‌َ کان‌َ أُمَّةً قانِتاً لِلّه‌ِ«4» بنا بر اينکه دائره امّت سعه و ضيق دارد و هر جا بمناسبت مقام مراد معلوم ميگردد
1- سورة الجمعة آيه 3
2- سوره آل عمران آيه 185
3- سوره هود آيه 48
4- سوره النحل آيه 120
جلد 2 - صفحه 201
إِنَّک‌َ أَنت‌َ العَزِيزُ الحَکِيم‌ُ براي عزيز چند معني ذکر شده است بمعني قلت وجود آمده چنانچه گفته ميشود «هذا الشي‌ء عزيز الوجود» و بمعني شريف و محترم استعمال ميشود چنانچه ميگويند فلان عزيز، و بمعني قهر و غلبه است مقابل زبوني و خفت، و بمعني قدرت و قوت و دقت در کار (ريزه کاري) نيز آمده است و بجميع اينکه معاني اطلاق آن بر خدا رواست.
و حکيم از صفات ذات و حکمت از شئون علم است و بمعني علم بمصالح و مفاسد امور ميباشد.