اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ مَن يَرغَب‌ُ عَن مِلَّةِ إِبراهِيم‌َ إِلاّ مَن سَفِه‌َ نَفسَه‌ُ وَ لَقَدِ اصطَفَيناه‌ُ فِي الدُّنيا وَ إِنَّه‌ُ فِي الآخِرَةِ لَمِن‌َ الصّالِحِين‌َ (130)
(و کيست که اعراض کند از ملت ابراهيم مگر کسي که خود را سفيه نموده و هر آينه بتحقيق او را در دنيا برگزيديم و همانا در آخرت از شايستگان است) مَن يَرغَب‌ُ من استفهاميه است و استفهام انکاري است که مفاد آن نفي است يعني لا يرغب، و رغبت بمعني ميل است اگر بکلمه (في) متعدي شود و بمعني اعراض و بي‌ميلي است اگر بکلمه «عن» متعدي شود مانند همين مورد، و ملت عبارت از دين و شريعت و مذهب است که خداوند توسط انبياء براي بندگان بيان ميفرمايد و گاهي بنحو مجاز بر مذاهب باطله هم اطلاق ميشود.
و بعد از آنکه خداوند در آيات قبل راه و روش حضرت ابراهيم را بيان فرمود و مرتبه خلوص او را در مقام عبادت و دعاء و خدمت بنوع ذکر نمود در مقام پيروزي از آن حضرت ميفرمايد وَ مَن يَرغَب‌ُ عَن مِلَّةِ إِبراهِيم‌َ إِلّا مَن سَفِه‌َ نَفسَه‌ُ يعني لازمه رشد عقلي و مقتضي خرد هر خردمند و عاقلي اينست که از ملت ابراهيم
جلد 2 - صفحه 202
و راه و روش او پيروي کند و جز اشخاص سفيه و احمق و کم شعور از ملّت او اعراض نميکنند.
و سفيه بر کسي اطلاق ميشود که رشد عقلي نداشته باشد که منافع و مضار خود را تشخيص دهد ولي بحد جنون نرسد که رفع تکليف شود و در آيه شريفه ميفرمايد وَ لا تُؤتُوا السُّفَهاءَ أَموالَکُم‌ُ الاية«1» و درباره يتامي ميفرمايد فَإِن آنَستُم مِنهُم رُشداً فَادفَعُوا إِلَيهِم أَموالَهُم«2» و سفيه بر دو قسم است:
سفيه قاصر، و آن کسي است که ذاتا داراي شعور و رشد عقلي نباشد و مراد از سفيه در آيه نساء اينکه قسم است، و سفيه باين معني لازم است، سفيه مقصر، و آن کسي است که بواسطه نرفتن از پي معرفت و تحصيل رشد و کمال بواسطه جهالت يا عناد و عصبيت، خود را سفيه نموده باشد و از اينجهت پرده و حجابي روي عقل و ادراک ذاتي خود کشيده و حقايق را درک نميکند و سفيه باين معني متعدي است و سفيه در آيه شريفه از اينکه قسم است.
وَ لَقَدِ اصطَفَيناه‌ُ فِي الدُّنيا اصطفاء از ماده صفوة بمعني برگزيدن يعني خالص و پاکيزه چيزي را از ميان ردي و پست آن برگرفتن است و خداوند در ميان بندگان خود انبياء و اولياء را برگزيده زيرا در مقام بندگي خالص بوده و از جهت عقائد و اخلاق و افعال هيچ شايبه‌اي نداشته‌اند.
وَ إِنَّه‌ُ فِي الآخِرَةِ لَمِن‌َ الصّالِحِين‌َ صالح اگر صفت شخص واقع شود بمعني کسي است که لياقت و صلاحيت فيوضات الهيه و نعم غير متناهيه و درجات عاليه و رحمت خاصه حق را داشته باشد و اگر صفت عمل واقع شود يعني عملي که موجب کرامت و لياقت و صلاحيت انسان براي افاضات و تفضلات الهي شود و اينکه
1- سورة النساء آيه 4
2- سورة النساء آيه 5
جلد 2 - صفحه 203
قسمت اجابت دعاي حضرت ابراهيم است که مي‌گويد رَب‌ِّ هَب لِي حُکماً وَ أَلحِقنِي بِالصّالِحِين‌َ«1»