«مکر»، به معناى تدبير، چاره‌انديشى، طرح و نقشه است.
اين آيه اشاره به «ليلة المبيت» و توطئه‌ى کفّار براى قتل رسول خدا صلى الله عليه و آله دارد که آن حضرت از طريق جبرئيل آگاه شد و على عليه السلام به جاى او در بستر خوابيد و پيامبر شبانه از خانه خارج شد و به غار ثور رفت و از آنجا به مدينه هجرت کرد.
ضمناً در شب هجرت، چون على عليه السلام حاضر شد جان خود را فداى پيامبر کند، آيه «وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللَّهِ» «1» در مورد حضرت على عليه السلام نازل شد. «2»
سه طرح و نقشه‌اى که براى مقابله‌ى کفّار با پيامبر صلى الله عليه و آله در آيه مطرح شده، محصول جلسه‌ى مشرکان در «دار النَدوه» بود و بالاخره نقشه‌ى قتل را تصويب کردند که از هر قبيله يک نفر آماده شود و دسته جمعى حمله کرده، پيامبر را بکشند تا بستگان آن حضرت نتوانند براى خونخواهى، با همه‌ى قبايل درگير شوند.
اين آيه، ممکن است با توجّه به آيه‌ى 27 همين سوره باشد که فرمود: به خدا و رسول خيانت نکنيد و اگر خيانت کنيد، با تدبير الهى رسوا مى‌شويد.
چه بسا خداوند امور مهمى را با موجود ضعيفى انجام مى‌دهد و يا توطئه‌هاى بسيار بزرگى را با آن خنثى مى‌کند؛ فرزند آدم از کلاغ آموزش مى‌بيند، مرگ سليمان با موريانه کشف مى‌شود، بلقيس با هدهد دعوت مى‌شود، فيل سواران ابرهه، با پرندگان کوچکى به نام
«1». بقره، 207.
«2». تفسير نورالثقلين.
جلد 3 - صفحه 307
ابابيل و نمرود با پشه نابود مى‌شوند، و توطئه‌ى کفّار مکّه با عنکبوتى خنثى مى‌شود. اينها همه براى نشان دادن نهايت ضعف و ناتوانى بشر در برابر قدرت بى‌پايان الهى است.