اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِذ يَمکُرُ بِک‌َ الَّذِين‌َ کَفَرُوا لِيُثبِتُوک‌َ أَو يَقتُلُوک‌َ أَو يُخرِجُوک‌َ وَ يَمکُرُون‌َ وَ يَمکُرُ اللّه‌ُ وَ اللّه‌ُ خَيرُ الماکِرِين‌َ (30)
و ياد کن اي رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم زماني را که مکر کردند در مورد شما کساني که کافر بودند به اينکه تو را نگاه دارند و حبس کنند يا آنکه بکشند يا آنکه اخراج بلد کنند و مکر مي‌کردند و خداوند هم مکر ميفرمود و او بهترين مکر کنندگان است.
اينکه آيه شريفه راجع بقضيه دار الندبه است و ما در جلد دوم در ذيل آيه شريفه وَ مِن‌َ النّاس‌ِ مَن يَشرِي نَفسَه‌ُ ابتِغاءَ مَرضات‌ِ اللّه‌ِ سوره بقره آيه 207 که راجع بليلة المبيت امير المؤمنين عليه السّلام در جاي رسول اللّه و هجرت حضرت بطرف مدينه بود اشاره کرديم و گفتيم بيست حديث در غاية المرام نقل کرده که نه حديث از طرق عامه و يازده حديث از طرق خاصه است مراجعه کنيد صفحه 386 و شرح آن انشاء اللّه بيايد در سوره توبه آيه 40 إِذ أَخرَجَه‌ُ الَّذِين‌َ کَفَرُوا ثانِي‌َ اثنَين‌ِ الاية و خلاصه کلام اينکه کفار قريش دار الندبه تشکيل دادند در مورد حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم مشورت کنند بعضي گفتند يک نفر داوطلب شود او را بقتل رساند و ما ديه آن را ببني هاشم ميدهيم، بعضي گفتند او را ميگيريم و حبس ميکنيم، بعضي گفتند او را اخراج بلد ميکنيم، شيطان بصورت پير مرد نجدي وارد شد و تمام اينکه آراء را ردّ کرد به اينکه اگر بکشيد بني هاشم تا قاتل را بقتل نرسانند دست برنميدارند و بديه راضي نميشوند، و اگر حبس کنيد بني هاشم بهر وسيله که باشد او را از حبس بيرون ميآورند، و اگر اخراج بلد کنيد بهر جا رود دور او را ميگيرند و برميگردد و با شما طرف ميشوند و خود شيطان رأي داد که از هر قبيله يک نفر انتخاب شود حتي از قبيله بني هاشم ابي لهب و يک مرتبه بريزيد دور بسترش و او را بکشيد بني هاشم با تمام قبائل نميتوانند طرف شوند راضي بديه ميشوند در قبائل
جلد 8 - صفحه 109
قسمت کنيد و اينکه رأي پسنديده شد و شب اول ربيع دور خانه حضرت را گرفتند و علي عليه السّلام جاي پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم خوابيد و حضرت هجرت فرمود اينکه خلاصه مطلب وَ إِذ يَمکُرُ بِک‌َ متعلق بفعل محذوف است مثل اذکر و مکر حيله‌ئيست که طرف متوجه نباشد و غافل‌گير شود و در ضرر و خسارت افتد الَّذِين‌َ کَفَرُوا کفار و مشرکين قريش ليثبتوک يعني حبس کنند و نگذارند کسي خدمتش مشرف شود و اينکه رأي عروة بن هشام است که گفت نَتَرَبَّص‌ُ بِه‌ِ رَيب‌َ المَنُون‌ِ أَو يَقتُلُوک‌َ و اينکه رأي ابو جهل است که گفت يک نفر روانه کنيم او را بکشد سپس ديه آن را تماما ميدهيم أَو يُخرِجُوک‌َ و اينکه رأي ابو البختريست که گفت (اخرجوه عنکم تستريحوا من اذاه) وَ يَمکُرُون‌َ مکر شيطان بعنوان شيخ نجدي پس از آني که آن آراء را ردّ کرد و رأي خود را اظهار کرد و مورد قبول واقع شد شبانه دور خانه حضرت را احاطه کردند که پس از سفيده صبح دور بستر او بريزند و حضرت را قطعه قطعه کنند وَ يَمکُرُ اللّه‌ُ مکر الهي اينکه بود که علي عليه السّلام در بستر بخوابد و خواب هم بر آنها مسلط شود و حضرت از ميانه آنها بيرون رود و بفرمايد
(شاهت الوجوه)
و در غار ثور رود و عنکبوت درب غار را بتند و کبوتر فوري جوجه بگذارد و بر جوجه خود بخوابد و آنها با آن مکر و حيله که جاي پاي حضرت را تشخيص دهند و تا پاي غار بيايند و بگويند اينجا يا بآسمان بالا رفته يا بزمين فرو رفته و آن حضرت را نيابند وَ اللّه‌ُ خَيرُ الماکِرِين‌َ زيرا تمام از روي حکمت و مصلحت و بجا و بموقع است رسول خود را از چنگال دشمن نجات بخشد و بفاصله کمي بر آنها مسلط فرمايد و آنها را بقتل و اسيري و ذلت بيندازد بر خلاف مکر آنها
110