اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ ما کان‌َ اللّه‌ُ لِيُعَذِّبَهُم وَ أَنت‌َ فِيهِم وَ ما کان‌َ اللّه‌ُ مُعَذِّبَهُم وَ هُم يَستَغفِرُون‌َ (33)
و خداوند چنين نيست که آنها را عذاب‌کننده باشد و حال آنکه تو پيغمبر ميان آنها باشي و چنين نيست که خداوند عذاب کننده باشد و حال آنکه آنها استغفار و طلب آمرزش ميکنند.
اينکه آيه کمال صراحت را دارد که مراد در آيه قبل مشرکين نيستند زيرا نه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ميان آنها بود و نه آنها استغفار ميکردند بلکه مراد مؤمنين
جلد 8 - صفحه 113
ضعيف الايمان هستند که اسلام آوردند و احکام اسلام را پذيرفتند لکن زير بار ولايت علي [ع] نرفتند و حکمت اينکه عذاب بر اينها در دنيا نازل نشد با اينکه روح ايمان ولايت است و اسلام بدون ولايت جسم بي‌روح است براي اينست که صورت اسلام بايد محفوظ باشد و اگر اينکه ظاهر مسلمانان هلاک شوند کفار حمله ميکنند و ياوران پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم کم ميشوند و دستگاه اسلام برچيده ميشود لذا ميفرمايد وَ ما کان‌َ اللّه‌ُ لِيُعَذِّبَهُم وَ أَنت‌َ فِيهِم و شواهد بر اينکه معني اخبار زيادي که در ذيل اينکه آيه وارد شده که حضرت فرمود
(حياتي خير لکم و مماتي خير لکم)
سؤال کردند که حيات پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم خير بودنش معلوم و اما خيريت ممات براي چه فرمود اما الحيات تمسک باين جمله فرموده‌اند و اما الممات براي اينکه است که اعمال عباد را ميبرند بنظر آن حضرت ميرسانند و در بعض آنها دارد که روز دوشنبه و پنجشنبه که اينکه دو روز را روز عرض اعمال گفتند و آن حضرت هر چه قابل شفاعت و مغفرت است شفاعت ميکند و طلب مغفرت مينمايد وَ ما کان‌َ اللّه‌ُ مُعَذِّبَهُم وَ هُم يَستَغفِرُون‌َ زيرا خداوند غفار الذنوب است چنان ستر ميکند که حتي از نامه عمل محو ميکند و تبديل بحسنات ميفرمايد و از نظر کتبه ميبرد و حتي فرداي محشر شيطان بطمع ميافتد لکن بشرط آنکه حقيقت داشته باشد نه اينکه (کالمستهزء باللّه) باشد که در اخبار دارد کسي که مصرّ بذنوب باشد و پشيمان نشود استغفارش استهزاء بخدا است و شرائط توبه را قبلا متذکر شده‌ايم و اينکه جمله هم دليل واضح است بر آيه قبل زيرا کفار استغفار نميکنند و بر فرض اثري ندارد بنص‌ّ قرآن و نيز از شواهد اينکه مدعي فرمايش امير المؤمنين عليه السلام است که باصحاب فرمود شما دو امان داشتيد يکي از دست رفت بر شما باد باستغفار وَ لَيسَت‌ِ التَّوبَةُ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السَّيِّئات‌ِ حَتّي إِذا حَضَرَ أَحَدَهُم‌ُ المَوت‌ُ قال‌َ إِنِّي تُبت‌ُ الآن‌َ وَ لَا الَّذِين‌َ يَمُوتُون‌َ وَ هُم کُفّارٌ نساء آيه 22.
114