تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ ما لَهُمْ أَلاَّ يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ وَ هُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ وَ ما کانُوا أَوْلِياءَهُ إِنْ أَوْلِياؤُهُ إِلاَّ الْمُتَّقُونَ وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ (34)
چون همت به قتل و اخراج نبى نمودند، آيه شريفه نازل شد:
وَ ما لَهُمْ أَلَّا يُعَذِّبَهُمُ اللَّهُ: و چيست مر ايشان را و چه منع نمايد ايشان را اينکه عذاب نفرمايد خداى تعالى آنها را، وَ هُمْ يَصُدُّونَ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرامِ:
و حال آنکه ايشان منع و باز مى‌دارند پيغمبر و مؤمنان را از دخول مسجد الحرام و ايشان را از مکه خارج و محصور نمايند در عام الحديبيه، وَ ما کانُوا أَوْلِياءَهُ: و نيستند ايشان متوليان مسجد الحرام با صفت شرک.
اين کلام رد قول کفار است که مى‌گفتند: ما صاحب اختيار حرم هستيم، هر که را خواهيم منع دخول کنيم، و هر که را خواهيم اجازه دهيم. حق تعالى فرمود: با وجود شرک، ولايت حرم را نشايد. إِنْ أَوْلِياؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ: نيستند سزاوار توليت مسجد الحرام مگر پرهيزگاران از شرک، وَ لکِنَّ أَکْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ: و لکن بيشتر آنها نمى‌دانند که ولايت حق ايشان نيست. قيد اکثريت، تنبيه است بر آنکه جماعتى ميان آنها مى‌دانستند، لکن عناد مى‌نمودند. يا مراد اکثر کل است، چنانچه قلت را در موضع عدم استعمال کنند.
تبصره: در مجمع- در توفيق بين آيتين، يعنى آيه اولى که متضمن نفى
«1» تفسير نور الثقلين، جلد 2، صفحه 150، حديث 78. (به نقل از علىّ بن ابراهيم)
جلد 4 صفحه 337
تعذيب و آيه ثانيه که محتوى اثبات آنست، چند وجه بيان نموده‌اند: 1- مراد به اول عذاب استيصال است از خسف و غرق و صيحه مانند عذابهاى امم ماضيه، و به ثانى قتل بسيف و اسر و غيره. 2- آنکه اول عذاب دنيا و ثانى عذاب عقبى است. 3- آنکه اول مشروط به استغفار، و ثانى منوط به عدم آن. «1»