تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ فَسَيُنْفِقُونَها ثُمَّ تَکُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً ثُمَّ يُغْلَبُونَ وَ الَّذِينَ کَفَرُوا إِلى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ (36)
«1» تفسير مجمع البيان، جلد 2، صفحه 540.
جلد 4 صفحه 338
بعد از آن بيان انفاق آنها را مى‌فرمايد:
إِنَّ الَّذِينَ کَفَرُوا: بدرستى که آن کسانى که کافرند، يُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ:
انفاق و خرج مى‌کنند اموال خود را در شکست اسلام و اسلاميان، لِيَصُدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ: براى اينکه منع کنند مردم را از راه خدا، که متابعت پيغمبر و کتاب او باشد.
در منهج- بعد از خروج کفار قريش از مکه و عزيمت بدر، دوازده نفر اشراف مانند أبو جهل و عتبه و شيبه و ابى بن خلف و غيره مقرر نمودند که هر کدام روزى لشکر را طعام دهد. پس هر يک دو يا سه شتر مى‌کشتند و آنها را به حرب تحريص مى‌کردند. حق تعالى آيه شريفه را در باره آنها نازل فرمود.
قول ديگر آنکه: عبد اللّه بن أبيّ و عکرمة بن أبي جهل و صفوان بن اميه با جمعى ديگر که پدرانشان در بدر مقتول شدند با هم گفتند: ديديد پيغمبر با ما چه کرد، پدران و برادران و اقوام ما را کشت، اکنون صلاح آنست که يارى ما نموده، هر يک سهمى از مال بدهيد تا مردم را جمع، و لشکرى ترتيب و به حرب او رويم. حق تعالى اين آيه نازل فرمود.
بنا به قولى رؤساى قريش پنجاه هزار مثقال طلا خرج لشکر و مهياى احد شدند، خداى تعالى خبر داد که اموال خود را براى صدّ و منع از راه خدا و دين اسلام و قرآن انفاق مى‌نمايند، لکن: فَسَيُنْفِقُونَها: پس زود باشد که تمام آنها مال خود را خرج کنند، ثُمَّ تَکُونُ عَلَيْهِمْ حَسْرَةً: پس باشد آن نفقه بر ايشان پشيمانى و غصه، چه مال رفته و مقصود حاصل نشده (اسناد ذات حسرت به انفاق با آنکه عاقبت انفاق باشد به جهت مبالغه است). ثُمَّ يُغْلَبُونَ: پس مغلوب شدند در روز فتح مکه. ممکن است مراد به انفاق اول، روز بدر، و ثانى روز احد، يا هر دو يکى باشد به اين وجه که مساق اول براى بيان غرض انفاق، و ثانى براى بيان عاقبت اگرچه هنوز به فعل نيامده باشد.
جلد 4 صفحه 339
تبيان: آيه شريفه برهانى است بر صحت نبوت حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اعجاز قرآن تا انقراض عالم؛ زيرا اخبار به غيب، و مخبر مطابق خبر آمده که از صدر اسلام تا زماننا هذا معاندين خدا و پيغمبر براى صدّ مردم از آيات الهيه و اعراض از فرمايشات نبويه و جلب به مذاهب باطله و عادات رذيله، اموال کثيرى خرج، خصوص در اين عصر حاضر که هر مذهب مندرسه و مجعوله حاميان بيشمار پيدا کرده و اموال بسيار در ترويج آن خرج شود، از تأسيس مجالس و مدارس و نشر کتب و اعانت بضاعت و غيره، و فقط شريعت حقه محمديه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و کتاب مقدس قرآنيه است که در انظار بى وقر، و بهائى ندارد؛ با اين حال: الإسلام يعلو و لا يعلى عليه؛ الا انّ للباطل جوله و للحقّ دولة، اعظم براهين و اعجاز است، دماغ معاندين به خاک ماليده، و آتش حسرت در کانون آنها مشتعل، صيت حقانيت خود را اطراف عالم منتشر، و از تمام عالميان گوى سبقت را بربايد؛ انّ فى ذلک لذکرى لمن کان له قلب او القى السّمع و هو شهيد.
وَ الَّذِينَ کَفَرُوا: و آن کسانى که کافر شدند به خدا و رسول و قرآن، و ثابت ماندند بر آن، إِلى جَهَنَّمَ يُحْشَرُونَ: به سوى جهنم رانده و به عذاب دائم معذب شوند بعد از تحسر و مغلوبيت آنها در دنيا. اعاده قوله: وَ الَّذِينَ کَفَرُوا، براى آنست که بعضى از آن منفقين خائف شده اسلام آوردند و بقيه به کفر ثابت ماندند.