اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قُل لِلَّذِين‌َ کَفَرُوا إِن يَنتَهُوا يُغفَر لَهُم ما قَد سَلَف‌َ وَ إِن يَعُودُوا فَقَد مَضَت سُنَّت‌ُ الأَوَّلِين‌َ (38)
اي رسول اکرم بفرما از براي کساني که کافر شدند اگر دست از کفر برداشتند و توبه کردند آمرزيده ميشود گناهان آنها که در دوره کفر مرتکب شده‌اند و اگر عود کنند بهمان حال زمان کفر پس بتحقيق گذشت طريقه اولين که مبتلا بچه عقوباتي شدند.
قُل لِلَّذِين‌َ کَفَرُوا اگر ما بوديم و همين آيه شريفه بنظر ميآمد که مراد همان کفار قريش باشند بعد از وقعه بدر که اگر توبه کنند و ايمان آورند خداوند
جلد 8 - صفحه 121
از گناهان و ظلم و اذيتهايي که برسول و مؤمنين کردند چه در مکه معظمه قبل از هجرت و چه در وقعه بدر از محاربه با رسول خدا و مسلمين صرف نظر ميشود و ميبخشد و ميآمرزد لکن بقرينه آيه بعد جمله وَ يَکُون‌َ الدِّين‌ُ کُلُّه‌ُ لِلّه‌ِ بضميمه اخبار وارده که تفسير بظهور حضرت بقيّة اللّه شده مي‌گوييم که راجع بجميع کفار است در هر عصر و زماني إِن يَنتَهُوا اگر ايمان آورند و از کفر و اعمال دوره کفرشان منتهي شوند و دست بردارند يُغفَر لَهُم ما قَد سَلَف‌َ چنانچه پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود
(الاسلام يجب‌ّ ما قبله)
و لو هفتاد سال در کفر و فسق بسر برده آمرزيده ميشود و اهل نجات است وَ إِن يَعُودُوا نه مراد عود از اسلام بکفر باشد بلکه عود در همان اعمال سابقه يعني بهمان کفر و فسق باقي باشند فَقَد مَضَت سُنَّت‌ُ الأَوَّلِين‌َ از زمان نوح و بعد از او که بچه عقوبتها گرفتار شدند و بچه عذابهاي الهي چه بدست مسلمين مقتول و اسير و چه در قيامت بعذاب ابدي.
اشکال- در اينکه اعصار مشاهده ميکنيم که کفار نه بعقوبتهاي دوره انبياء سلف و نه بقتل و اسيري بدست مسلمين گرفتار ميشوند بلکه روز بروز بر دولت و قوت و نيروي آنها افزوده ميشود.
جواب- اولا چون دوره غيبت است و تکليف جهاد برداشته شده چون مشروط باذن امام يا نايب خاص او است لذا محاربه با آنها جايز نيست مگر بعنوان دفاع و حکم مجتهد جامع الشرائط و ثانيا سنة اولين نه فقط عذاب الهي باشد از غرق و باد و صيحه و صاعقه و امطار حجاره و خسف بلکه يکي از سنّةها امهال است قوم نوح را خداوند نهصد و پنجاه سال مهلت داد و همچنين ساير امم را بمقدار مقدر مهلت داده و ثالثا عذاب دنيوي آنها منحصر بمذکورات نيست مشاهده کنيد که اينکه
جلد 8 - صفحه 122
کفار بهم ريخته و از يک ديگر کرورها و مليونها تلفات داده‌اند فقط خداوند اينکه دسته قليل شيعه و مؤمنين را با اينکه ضعف قوي در کنف خود حفظ فرموده اشکال- الآن دولت اسرائيلي با مسلمين چندين سال است محاربه ميکنند و از آنها تلف کرده جواب- اولا اينکه مسلمين کمتر از کفار نيستند بلکه بسياري از آنها از نواصب هستند دين خدا در دست آنها نيست و لو اسم اسلام روي خود گذارده‌اند و ثانيا اينها بدستور اسلام رفتار نميکنند که شرط جهاد را حضور امام بدانند و بر طبق قوانين جهاد رفتار کنند و ثالثا بسيار معاصي داريم که بصريح اخبار بلکه مستفاد از بعض ظواهر قرآن است که موجب تسلط ظالم ميشود و مانع از استجابت دعاء