تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
تفسير اثنا عشرى ج4 347
ِيکَهُمُ اللَّهُ فِي مَنامِکَ قَلِيلاً وَ لَوْ أَراکَهُمْ کَثِيراً لَفَشِلْتُمْ وَ لَتَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ وَ لکِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ (43)
إِذْ يُرِيکَهُمُ اللَّهُ فِي مَنامِکَ قَلِيلًا: ياد بياور وقتى را که: 1- نمود خداى تعالى لشگر کفار را در خواب به تو به صورت جماعت کمى. 2- حق تعالى جمع کرد کفار را و در خواب بر وجه قلت، به تو نمود. 3- حق تعالى دانا است به مصالح مؤمنان در زمانى که در واقعه، مشرکان را به تو نمود به وصف قلّت.
4- چون اصحاب را خبر دادى، دلير شدند، و به وعده نصرت مستظهر گشتند.
وَ لَوْ أَراکَهُمْ کَثِيراً: و اگر چنانچه خداى تعالى به تو نمودى ايشان را بسيار، و تو به اصحاب خبر مى‌دادى. لَفَشِلْتُمْ: هر آينه بد دل مى‌شديد اى اصحاب، وَ لَتَنازَعْتُمْ فِي الْأَمْرِ: و هر آينه نزاع مى‌کرديد در کار قتال که آيا جنگ کنيم يا فرار نمائيم، وَ لکِنَّ اللَّهَ سَلَّمَ: و لکن خداى تعالى به سلامت
جلد 4 صفحه 348
نگهداشت شما را، و برهانيد از بد دلى و تنازع و اختلاف کلمه، يا از مضرت و صدمه دشمنان، إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ: بتحقيق حق تعالى داناست به آنچه در سينه‌ها باشد از جرئت و خوف و جزع و تسليم. يا عالم است به آنکه اگر مؤمنان علم به کثرت عدد کفار مى‌داشتند، فرار بر قرار اختيار مى‌نمودند.
تبصره: در مجمع. خواب بر چهار قسم است: اول- رؤيا از جانب حق تعالى که قابل تأويل و تعبير است. دوم- رؤيا از وساوس شيطانى. سيم- رؤياى از غلبه اخلاط. چهارم- رؤيا از افکار؛ و اين سه قسم اخير، اضغاث و احلام و محل اعتنا نيست، لکن قسم اول الهام است در منام، و رؤياى انبياء از اين قبيل، و لذا حجيت دارد. و مؤمنين متقين هم از رؤيا نصيبى دارند چنانچه فرمود: الرّؤيا الصّالحة بشرى من اللّه و هى جزء من اجزاء النّبوّة. و حديثى ديگر فرمود: خواب مؤمن يک جزء از چهل و شش جزء نبوت است. بعضى تحقيق نموده که عمر پيغمبر بعد از بعثت، بيست و سه سال و هر شش ماه، در خواب به آن حضرت وحى مى‌شد، از اين جهت خواب مؤمن يک جزء از چهل و شش جزء نبوت است. «1»