اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِذ يُرِيکَهُم‌ُ اللّه‌ُ فِي مَنامِک‌َ قَلِيلاً وَ لَو أَراکَهُم کَثِيراً لَفَشِلتُم وَ لَتَنازَعتُم فِي الأَمرِ وَ لکِن‌َّ اللّه‌َ سَلَّم‌َ إِنَّه‌ُ عَلِيم‌ٌ بِذات‌ِ الصُّدُورِ (43)
زماني که خداوند بشما در خواب نشان داد که مشرکين قليل هستند و اگر نشان داده بود که آنها کثير هستند هر آينه شما مسلمين سستي ميکرديد و در امر جهاد تنازع و اختلاف مينموديد و لکن خداوند تبارک و تعالي سالم نگه داشت شما مسلمين را از سستي و تنازع و اضطراب و اختلاف کلمه محققا او است عالم بقلوب بندگان.
اشکال- کلمه إِذ يُرِيکَهُم‌ُ اللّه‌ُ که خداوند ارائه داده البته خدا بر خلاف واقع ارائه نميدهد بخصوص کلمه في منامک که خواب انبياء بمنزله وحي و الهام است خواب شيطاني نيست مثل خواب ابراهيم عليه السّلام قليلا با اينکه کثير بودند جواب- بعضي گفتند خواب مسلمين بوده نسبت بپيغمبر داده و اينکه خلاف
جلد 8 - صفحه 132
ظاهر است بعلاوه دفع اشکال را نميکند، بعضي گفتند بسياري از خوابها است که تعبيرش بعکس است مثل ضحک در خواب بکاء در بيداري است و بالعکس و اينکه جواب افسد از اول است مگر آنکه بگويي پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم تعبير خواب را نميداند که قليل کثير است العياذ.
و تحقيق در جواب اينست که مشرکين و لو بحسب ظاهر کثير بودند لکن در مقابل قشون اسلام و امداد ملائکه و در مقابل قدرت الهي بر حسب باطن و حقيقت قليل هستند چنانچه ميفرمايد تَحسَبُهُم جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُم شَتّي حشر آيه 14 و خداوند حقيقت و باطن آنها را برسول خود نشان داد نه ظاهر و هياهوي آنها را لذا ميفرمايد وَ لَو أَراکَهُم کَثِيراً فقط ظاهر آنها را نشان داده بود و بشما مسلمين خبر داده بود لَفَشِلتُم چون خبر از باطن نداشتيد سستي ميکرديد وَ لَتَنازَعتُم فِي الأَمرِ يک دسته که ايمان قوي داشتيد ميگفتيد بايد جهاد کرد و اطمينان بوعده الهي داشتيد و نصرت حق مثل طالوت و يک دسته که ضعيف الايمان بودند و ظاهر بين مخالفت ميکرديد لکِن‌َّ اللّه‌َ سَلَّم‌َ و لکن خداوند شما را سالم نگهداري فرمود و حفظ نمود إِنَّه‌ُ عَلِيم‌ٌ بِذات‌ِ الصُّدُورِ ميداند کي قلبا قوي الايمان است و کي ضعيف الايمان.