تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثِيراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ (45)
بعد از آن امر مى‌فرمايد به قتال و ثبات در آن:
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد، إِذا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا: هر گاه تلاقى کنيد جماعت کفره را، پس ثابت شويد براى قتال آنها، و فرار منمائيد. نيشابورى گفته: هر گاه ملاقات کنيد جماعتى را که آن نفس و هوى و شيطان و اعوان او و دنيا و زينت آن را، پس ثابت باشيد بر آنچه هستيد بر آن از يقين و صدق و اخلاص و طلب.
نکته: وصف ننمودن فئه را به کفار، به جهت آنست که مؤمنان مقاتله نمى‌کنند مگر با کفار. و لقى غالب الاستعمال است در قتال:
وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثِيراً: و ياد نمائيد خدا را بسيار به دل و زبان در مواطن حرب و غير آن، و دعا کنيد براى غلبه خود بر دشمنان. مراد ذکر تکبير است در وقت شمشير زدن. يا دعا بر کفار بدين وجه که: اللّهمّ خذلهم، اللّهمّ اقطع دابرهم، يا ياد کنيد آنچه را که وعده فرمود خدا شما را نصرت بر دشمنان در دنيا و ثواب در عقبى تا داعى شود شما را بر ثبات در جهاد.
در وسائل- از حضرت صادق عليه السّلام قال: من اشدّ ما فرض اللّه على خلقه ذکر اللّه کثيرا ثمّ قال: لا اعنى سبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الّا اللّه و اللّه اکبر، و ان کان منه، و لکن ذکر اللّه عند ما احلّ و حرّم فان کان طاعة
جلد 4 صفحه 351
عمل بها و ان کان معصية ترکها. «1» فرمود: از شديدتر چيزى که واجب فرموده خدا بر خلق خود، ياد نمودن خداست بسيار. بعد فرمود: قصد نکردم: سبحان اللّه و الحمد للّه و لا اله الّا اللّه و اللّه اکبر را، و اگر باشد از ذکر؛ و لکن ياد خدا نمودن نزد آنچه حلال و حرام فرمود، پس اگر طاعت باشد عمل کند به آن، و اگر معصيت باشد ترک کند آن را.
لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ: براى اينکه شما رستگار شويد به قوت و ظفر بر دشمنان و رسيدن به ثواب حضرت منان.
تذکره: آيه شريفه آگاهى است بر آنکه مؤمن بايد ثابت باشد بر ايمان و هيچ شغلى او را از ياد الهى باز ندارد و در شدائد و سختيها ملتجى به او شده، در همه احوال به الطاف و عنايات سبحانى واثق باشد.
در ارشاد القلوب ديلمى روايت شده که در زمان حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم تاجرى بدون مصاحبت قافله از مدينه به شام مسافرت نمود، توکل بر خدا، و واثق به رجاء الهى، ناگاه بين راه دزدى مصادف شده، صيحه بر او زده ايستاد. تاجر گفت: مال را بگير و مرا رها کن. دزد گفت: بايد تو را بکشم.
تاجر درخواست وضو کرد و نماز نمود. دزد گفت: بکن هر چه خواهى. تاجر وضو ساخته، چهار رکعت نماز خواند، و دست به دعا برداشت، دعائى خواند، يک مرتبه سوارى بر اسب اشهبى با لباس سبز و نيزه به دست، ظاهر شد. به قوت نيزه بر دزد زده، او را کشت. بعد به تاجر گفت: بدان، من ملکى هستم از آسمان سوم، شنيديم دعاى تو را، درهاى آسمان گشوده، جبرئيل نازل، و مرا امر نمود به کشتن دزد. «2»