تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُمْ وَ مَنْ يَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَکِيمٌ (49) وَ لَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ کَفَرُوا الْمَلائِکَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ (50) ذلِکَ بِما قَدَّمَتْ أَيْدِيکُمْ وَ أَنَّ اللَّهَ لَيْسَ بِظَلاَّمٍ لِلْعَبِيدِ (51)
ترجمه
هنگاميکه مى‌گفتند منافقان و آنانکه در دلهاى آنها مرض بود که مغرور نمود اينان را دينشان و هر کس توکّل کند بر خدا پس همانا خدا غالب درست کار است
و اگر ميديدى هنگاميرا که قبض روح مى‌نمودند آنانرا که کافر شدند ملائکه که ميزدند بر رويهاشان و پشتهاشان و بچشيد عذاب سوزان را
اين بسبب آن چيزى است که پيش فرستاد دستهاى شما و همانا خدا نيست بيدادگر مر بندگانرا.
تفسير
در همان وقت که کفار قريش مغرور بمقاله شيطان شدند که در آيه سابقه اشاره شد جمعى از منافقان که در دلهاى آنها مرض شک و ريا جاى داشت و ظاهرا قبول اسلام نموده بودند ميگفتند مسلمانان حقيقى بدين خودشان و وعده فتح مغرور شدند و با اين عدّه کم اقدام بجنگ عدّه زياد نمودند و خداوند از آنها جواب فرمود که کسانى که بوعده خدا و پيغمبر (ص) وثوق و اعتماد نمايند مغرور نيستند خداوند غالب است و غلبه ميدهد ضعيف متوکّل را بر قوىّ مغرور و افعالش بر وفق حکمت و مصلحت است نميگذارد دوستانش مقهور دشمنانش شوند و اگر ميديدى اى پيغمبر آنروز که ملائکه قبض روح مينمودند از کفار و ميزدند بصورتها و اسافل اعضاء آنها يا به پيش‌رو و پشت سرشان
جلد 2 صفحه 542
و ميگفتند اين عذاب دنياى شما بود و بعدا بچشيد عذاب آخرت را و گفته‌اند گرزهاى آهنين در دست آنها بود که وقتى ميزدند بر بدن کفار آتش شعله‌ور ميگرديد و از پيغمبر (ص) نقل شده است که مردى بآنحضرت عرض کرد من حمله نمودم بيکى از کفار پيش از آنکه شمشيرم باو برسد سرش افتاد فرمود سبقت گرفتند بر تو ملائکه و جواب شرط محذوف است براى توسعه و تعظيم يعنى اگر ميديدى اين حال را ديده بودى امر شگفت آوريرا که موجب بسى مسرّت بود و ملائکه فاعل يتوفّى و جمله يضربون وجوههم حال است و بعضى تتوّفى بتا قرائت نموده‌اند و از کلمه ذوقوا ببعد مقول قول ملائکه است و خداوند بهيچ وجه ظلم بر بندگان نمى‌نمايد و اگر بخواهد آنها را بدون استحقاق عذاب فرمايد بسيار ظلم نموده اعمال خودشان موجب عقوبت آنها شده است و اين نکته تعبير بصيغه مبالغه و ردّ مجبّره است.