تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُمْ وَ مَنْ يَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَکِيمٌ (49)
إِذْ يَقُولُ الْمُنافِقُونَ: و ياد کن زمانى را که گفتند منافقان مدينه، وَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ: و آنانکه در قلبهاى آنها بيمارى شک و کفر رسوخ يافته.
بنا بقولى مراد ثانى نيز منافقانند، و عطف جهت تغاير صفتين است. اصح آنکه جماعتى از قريش که اظهار اسلام و با قدرت هجرت نکردند، در وقت خروج قريش با آنها به بدر آمدند، قصدشان اين بود که هر لشگرى بيشتر بود بدان ملحق شوند. و چون قلت لشگر مؤمنان در «بدر» ديدند، گفتند: غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُمْ:
مغرور و فريفته کرد اين گروه مؤمنان را دينشان که با وجود قدرت و عدم عده در برابر چنين لشگر آراسته در آمده، حاضر به محاربه شدند. اين کلام را به عنوان نصيحت ظاهرا ادا نمودند، و حال آنکه در دل غش داشتند.
حق تعالى در جواب آنها فرمود: وَ مَنْ يَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ: و هر که توکل بر خداى تعالى نمايد و کار خود را به او سبحانه واگذارد، فَإِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَکِيمٌ:
جلد 4 صفحه 357
پس بتحقيق که حق تعالى غالب است بر همه، پس متوکل را وانگذارد، حکيم است و به مقتضاى حکمت خود، نصرت متوکلان فرمايد. يا حکم فرموده که ايشان را يارى دهد.