تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ لَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ کَفَرُوا الْمَلائِکَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ وَ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ (50)
در منهج- مروى است که چون کفار قلت لشکر اسلام ديدند، روى به قتال نهادند. و چون ميان معرکه افتادند، ملائکه تازيانه بر پشت و روى ايشان زده، آنها را هلاک نموده به جهنم فرستادند. حق تعالى پيغمبر صلى اللّه عليه و آله و سلّم را از اين اخبار فرمايد:
وَ لَوْ تَرى إِذْ يَتَوَفَّى الَّذِينَ کَفَرُوا: و اگر مى‌ديدى اى پيغمبر، چون قبض روح مى‌گردند آن کسانى را که کافر شدند، الْمَلائِکَةُ يَضْرِبُونَ وُجُوهَهُمْ وَ أَدْبارَهُمْ: ملائکه اعوان ملک الموت مى‌زدند روى‌ها و پشتهاى کفار را عمودهاى آتشين. مراد تعميم ضرب است، يعنى رو و پشت و ساير اعضاى ايشان را. يا به صورت هر يک که متوجه ايشان مى‌شد و به پشت آنانکه هزيمت مى‌نمودند.
از سعيد بن جبير و ابن عباس نقل است که: چون مشرکان رو به مسلمانان مى‌آوردند، ملائکه با تيغ به روى آنها مى‌زدند. و چون پشت به هزيمت کردند، به آنها رسيده، با مقامع و تازيانه زدندى. «1» وَ ذُوقُوا عَذابَ الْحَرِيقِ: و مى‌گفتند به آنان که بچشيد عذاب سوزناک را که مقدمه عذاب جهنم است. در منهج «2»- مروى است که در دست هر يک از ملائکه مقمع آهنين بودى که بر هر مشرک مى‌زدى آتش از آن افروخته مى‌شد و
«1» مجمع البيان، جلد 2، صفحه 551.
«2» مجمع البيان، جلد 2، صفحه 551.
جلد 4 صفحه 358
او را مى‌سوزانيد. شخصى خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عرضه داشت:
يا رسول اللّه، من پشت أبو جهل را ديدم مثل شراک شده بود. حضرت فرمود: اين ضربت ملائکه است. ايضا مجاهد نقل نموده که مردى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را گفت من حمله کردم بر يکى از مشرکان و هنوز شمشير من به او نرسيده بود که سر او پران شد. فرمود: سبقت نمود تو را ملائکه.