تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ کَفَرُوا بِآياتِ اللَّهِ فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ إِنَّ اللَّهَ قَوِيٌّ شَدِيدُ الْعِقابِ (52) ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَکُ مُغَيِّراً نِعْمَةً أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ وَ أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ (53) کَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ کَذَّبُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَکْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَ أَغْرَقْنا آلَ فِرْعَوْنَ وَ کُلٌّ کانُوا ظالِمِينَ (54)
ترجمه
مانند عادت اتباع فرعون و آنانکه بودند پيش از آنها کافر شدند بآيتهاى خدا پس گرفت آنها را خدا بگناهانشان همانا خدا نيرومند سخت عقوبت است
اين براى آنستکه خدا نباشد تغيير دهنده نعمتى را که انعام کرده بر جمعى تا آنکه تغيير دهند آنچه را باشد در خودهاشان و همانا خدا شنونده دانا است
مانند عادت اتباع فرعون و آنانکه بودند پيش از آنها که تکذيب نمودند آيات پروردگارشان را پس هلاک کرديم آنها را براى گناهانشان و غرق نموديم فرعونيان را و همه بودند ستمکاران.
تفسير
عادت و طريقه و شيوه ناپسند کفار قريش در انکار نبوّت ختمى مرتبت و عداوت با آنحضرت مانند داب و ديدن و رويّه فرعونيان بود در انکار معجزات حضرت موسى (ع) و عناد با آنحضرت و مانند عادت اقوام سابقه بود از قبيل قوم عاد و ثمود با انبياء خودشان که آنها منکر توحيد و رسالت شدند و خداوند بپاداش اعمالشان در دنيا و آخرت رساند و عقوبت الهى شديد است کسى نمى‌تواند دفع آنرا از خود بنمايد چنانچه قريش و فرعونيان و اقوام سابقه نتوانستند جلوگيرى کنند و اين عقوبت الهى براى آن بود
جلد 2 صفحه 543
که عادت و طريقه الهيّه بر اين جارى شده است که وقتى قوميرا بانواع نعم خود متنعّم فرمود ماداميکه آنها شکر گذارند نعم خود را از آنها سلب نمى‌فرمايد ولى بعد از کفران تبديل مى‌فرمايد نعمت آنها را به نقمت چه نعمتى است برتر و بالاتر از نعمت ارسال رسول و انزال کتاب و دين کامل که خداوند بقريش و اهل مکه عنايت فرمود و آنها کفر ورزيدند و کفران نمودند و چه آزار و اذيتها کردند تا خداوند نعمت وجود پيغمبر (ص) را از آنها گرفت و آنحضرت بمدينه هجرت فرمود و در جنگ بدر جزاى اعمال زشت آنها را داد و خدا شنوا و دانا است کسى نمى‌تواند قول و فعل خود را از حق مستور نمايد و بر طبق آن پاداش ميدهد در کافى از امام صادق (ع) نقل نموده که خدا بيکى از انبياء وحى فرمود که بقوم خودش بگويد هر وقت قومى اطاعت مرا نمودند و من براى آنها خوشى مقدّر نمودم و تبديل نمودند محبوب مرا بمکروه منهم محبوب آنها را تبديل بمکروه مينمايم و هر وقت قومى معصيت مرا نمودند و من براى آنها ناخوشى مقدّر کردم و آنها مکروه مرا مبدّل نمودند بمحبوب منهم مکروه آنها را بمحبوب تبديل مينمايم و در خاتمه براى تاکيد تشبيه حال کفار قريش بسابقين آيه تکرار شده با مزيّت ذکر تکذيب آيات که فرد اکمل کفران نعمت است و تصريح بهلاکت و کيفيّت آن نسبت بآل فرعون که غرق بوده و آنکه تمام کفار و عصاة از سابقين و لا حقين ظالم بنفس خودشانند و ممکن است گفته شود اوّلا تشبيه شده است حال کفار قريش بفرعونيان در کفر و عصيان و ثانيا در تغيير حال از شکر بکفران و اللّه اعلم.