اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِذ يَقُول‌ُ المُنافِقُون‌َ وَ الَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ غَرَّ هؤُلاءِ دِينُهُم وَ مَن يَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ فَإِن‌َّ اللّه‌َ عَزِيزٌ حَکِيم‌ٌ (49)
زماني که ميگويند منافقين و کساني که در قلوب آنها مرض است فريب داده اينکه مؤمنين را دين آنها و حال آنکه کسي که توکل کند بر خدا پس محققا خداوند عزيز ريزه‌کاريست حکيم و عالم بحکم و مصالح است.
ما در مجلد اول اينکه تفسير صفحه 303 در ذيل آيه وَ مِن‌َ النّاس‌ِ مَن يَقُول‌ُ آمَنّا بِاللّه‌ِ وَ بِاليَوم‌ِ الآخِرِ وَ ما هُم بِمُؤمِنِين‌َ اقسام نفاق را از نفاق در عقائد و نفاق در اخلاق و نفاق در اعمال و اخبار وارده از طرق عامه و خاصه در معناي نفاق و مصاديق آن در ده صفحه بيان کرده‌ايم مراجعه فرمائيد، و نيز در همان مجلد صفحه 363 در ذيل آيه فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ فَزادَهُم‌ُ اللّه‌ُ مَرَضاً اقسام امراض روحي را در طي نه صفحه بيان کرده‌ايم. و نيز در کتاب عمل الصالح در آخر جلد سوم
جلد 8 - صفحه 140
کلم الطيب 70 قسم امراض روحي را متذکر شده‌ايم مستدعي آنکه باين مواضع مراجعه فرمائيد و ما در اينجا فقط اشاره مينمائيم إِذ يَقُول‌ُ المُنافِقُون‌َ کساني که بر حسب ظاهر اظهار اسلام کردند ولي باطنا مشرک و کافر بودند و تمام ضررهايي که باسلام و مسلمين وارد شده و بائمه طاهرين از امير المؤمنين و اولاد طيبين او عليهم السلام از اينکه منافقين بوده و دشمنهاي داخلي لعنهم اللّه وَ الَّذِين‌َ فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ ممکن است عطف تفسيري باشد که همان منافقين باشند زيرا مرض روحي بزرگتر از نفاق نداريم چنانچه در آيه فِي قُلُوبِهِم مَرَض‌ٌ جزو صفات منافقين شمرده و ممکن است کساني که ضعيف الايمان باشند که هنوز ايمان در قلوب آنها رسوخ نکرده اينکه دو دسته داخل مسلمين بودند موقعي که ديدند جمعيت مسلمين بسيار کم هستند و بدون سلاح و جمعيت کفار بسيار و مسلّح هستند گفتند غَرَّ هؤُلاءِ يعني مسلمين فريب داد آنها را دينهم گول پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را خوردند که ميفرمود خداوند ناصر و معين ما است و ملائکه بمدد ما آمده‌اند باور کردند و خود را در معرض هلاکت انداختند و حال آنکه وَ مَن يَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ که مؤمنين حقيقي باشند و اعتماد آنها بنصرت الهي و بفرمايشات رسول بود و توکل بخدا داشتند فَإِن‌َّ اللّه‌َ عَزِيزٌ حَکِيم‌ٌ عزيز قريب المعني است با قدير بتعبير فارسي ريزه‌کاري است و حکيم قريب المعني است با مريد زيرا اراده علم بصلاح است و حکيم عالم بمصلحت يعني اگر فعل بمعني اسم مصدري مصلحت دارد فعل بمعني مصدري صلاح است و اگر مفسده دارد فساد است.