1- زوال نعمت‌ها، از ناحيه‌ى خودماست، وگرنه سنّت خدا بر استمرار نعمت‌هاست. ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ لَمْ يَکُ مُغَيِّراً نِعْمَةً ... حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
«1». تفسير نورالثقلين.
«2». نهج‌البلاغه، نامه 53.
«3». کافى، ج 2، ص 269.
جلد 3 - صفحه 338
2- دادن‌ها و گرفتن‌ها از سوى خدا، قانونمند و حکيمانه است. لَمْ يَکُ مُغَيِّراً نِعْمَةً ... حَتَّى يُغَيِّرُوا ...
3- رحمت خداوند بر غضبش مقدّم است. «أَنْعَمَها عَلى قَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا»
4- در اسلام علاوه بر کيفر فردى، کيفرهاى اجتماعى نيز قانون دارد. «عَلى قَوْمٍ»
5- فطرت انسان، بر ايمان و پاکى استوار است و اين انسان است که خود را تغيير مى‌دهد. «يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ»
6- انسان، تاريخ را مى‌سازد، نه آنکه اقتصاد، جبر تاريخ و محيط، انسان را بسازد.
حَتَّى يُغَيِّرُوا ... البتّه محيط و اقتصاد بى‌اثر نيست، ليکن نقش اصلى با اراده‌ى انسان است، و هيچ يک از آنها انسان را مجبور نمى‌کند.
7- افراد، جامعه را مى‌سازند و هرگونه تحوّل مثبت يا منفى در جامعه، بر پايه‌ى تحوّلِ فکرى و فرهنگى افراد است. قَوْمٍ ... يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
8- سعادت و شقاوت ملّت‌ها، در گرو تحوّلات درونى آنهاست، نه قدرت و ثروت. «حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ»
9- در تحليل سرنوشت جوامع، محور، روحيّه‌ى مردم است، نه شانس، خرافات، نظام‌هاى حاکم، جبر تاريخ و ... «يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ»
10- همه‌ى ما در نظر خدا هستيم و کيفر کفّار متّکى بر علم گسترده خداوند است.
«أَنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ عَلِيمٌ»