اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ وَصّي بِها إِبراهِيم‌ُ بَنِيه‌ِ وَ يَعقُوب‌ُ يا بَنِي‌َّ إِن‌َّ اللّه‌َ اصطَفي لَکُم‌ُ الدِّين‌َ فَلا تَمُوتُن‌َّ إِلاّ وَ أَنتُم مُسلِمُون‌َ (132)
(و ابراهيم و يعقوب فرزندانشان را بملة حنيفة سفارش نمودند و گفتند اي فرزندان من همانا خداوند براي شما دين اسلام و حنيفة را انتخاب فرموده پس نميريد مگر در حالي که مسلمان باشيد) وصيت در لغت بمعني پيوستن چيزي بغير است چنانچه در کلمات اصحاب ذکر شده و در جواهر بعهد تفسير نموده و ظاهر اينست که نظر او بوصية مصطلح است و معني عام وصيت سفارش و اندرز و نصيحت و قرار داد و معاهد و نحو اينها است چنانچه در آيات شريفه است: يُوصِيکُم‌ُ اللّه‌ُ فِي أَولادِکُم«1» وَ وَصَّينَا الإِنسان‌َ بِوالِدَيه‌ِ«2» و وَ لَقَد وَصَّينَا الَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ مِن قَبلِکُم وَ إِيّاکُم أَن‌ِ اتَّقُوا اللّه‌َ«3» و «شَرَع‌َ لَکُم مِن‌َ الدِّين‌ِ ما وَصّي بِه‌ِ نُوحاً وَ الَّذِي أَوحَينا إِلَيک‌َ وَ ما وَصَّينا بِه‌ِ إِبراهِيم‌َ وَ مُوسي وَ عِيسي أَن أَقِيمُوا الدِّين‌َ وَ لا تَتَفَرَّقُوا الاية«4» و غير اينها از آيات ديگر و در مرجع ضمير بها از إبن عباس نقل شده که کلمه اخلاص است که مفاد آيه قبل ميباشد ولي ظاهر اينست که مرجع ضمير ملة باشد که در آيه قبل است يعني ابراهيم و يعقوب فرزندان خود را بملت حنيفة سفارش نمودند، و يعقوب عطف بر ابراهيم است و تقدير اينست که و وصي بها يعقوب بنيه ايضا و يعقوب فرزند اسحاق پسر ابراهيم بوده و جمله يا بني الخ موصي بها يعني امري است که ابراهيم و يعقوب فرزندان خود را بآن وصيت نمودند و مراد از دين، دين اسلام بمعني عام‌ّ آنست چنانچه ميفرمايد إِن‌َّ الدِّين‌َ عِندَ اللّه‌ِ الإِسلام‌ُ«5»
1- سوره نساء آيه 12
2- سوره عنکبوت آيه 7
3- سوره نساء آيه 130
4- سوره شوري آيه 11
5- سوره آل عمران آيه 17
جلد 2 - صفحه 206
فَلا تَمُوتُن‌َّ إِلّا وَ أَنتُم مُسلِمُون‌َ اگر گفته شود با اينکه موت امر غير اختياري است چگونه متعلق نهي قرار گرفته! در جواب گوئيم بازگشت اينکه نهي بامر اختياري است و تقدير اينست که «الزموا الاسلام لئلا يقع موتکم الّا في هذا الحال» يعني هميشه ملازم مسلماني باشيد تا اينکه مرگ نيابد شما را مگر در حال مسلماني.
و اما موت نسبت بحيوة نباتي و حيواني امر عدمي است يعني زوال قوه نمو و انبات و زوال بخار متصاعد از قلب عبارت از موت نباتي و حيواني است ولي نسبت بحيوة انساني عبارت از انتقال از نشئه به نشئه‌يي ديگر است و تفصيل اينکه مطلب را در کلم الطيب متذکر شده‌ايم«1»