اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَم کُنتُم شُهَداءَ إِذ حَضَرَ يَعقُوب‌َ المَوت‌ُ إِذ قال‌َ لِبَنِيه‌ِ ما تَعبُدُون‌َ مِن بَعدِي قالُوا نَعبُدُ إِلهَک‌َ وَ إِله‌َ آبائِک‌َ إِبراهِيم‌َ وَ إِسماعِيل‌َ وَ إِسحاق‌َ إِلهاً واحِداً وَ نَحن‌ُ لَه‌ُ مُسلِمُون‌َ (133)
(بلکه آيا شما حاضر بوديد هنگامي که يعقوب مشرف بمرگ بود پس فرزندان خود را گفت که چه چيز را از بعد من پرستش ميکنيد! گفتند خداي تو و خداي پدران تو ابراهيم و اسمعيل و اسحق را که خداي واحد است عبادت ميکنيم و ما نسبت باو تسليم شوندگانيم) «ام» براي اضراب و انکار است و ظاهر اينست که خطاب بيهود باشد و آيه ردّ بر ادعايي است که آنان مي‌نموده‌اند و حال آنکه علمي به آن
1- مجلد سوم ص 48- 50
جلد 2 - صفحه 207
نداشته و حاضر و شاهد نبوده‌اند، و شهداء جمع شاهد بمعني حاضر است.
ما تَعبُدُون‌َ مِن بَعدِي ما براي استفهام است و شايد وجه اينکه ما استفهاميه که براي غير ذوي العقول است آورده و من استفهاميه نياورده، اينکه باشد که اکثر معبودهاي اهل ضلال غير ذوي العقول بوده‌اند و شايد وجهش اينکه باشد که ما شامل هر دو يعني ذوي العقول و غير آنها ميشود.
نَعبُدُ إِلهَک‌َ وَ إِله‌َ آبائِک‌َ إِبراهِيم‌َ وَ إِسماعِيل‌َ وَ إِسحاق‌َ در آيه اطلاق اب بر عم شده است زيرا اسمعيل عموي يعقوب بوده و تعبير پدر از او شده است و اينکه حجتي است براي ما درباره آزر که عموي ابراهيم بوده و باين عنايت از او به اب تعبير مينموده چنانچه در محل خود متذکر خواهيم شد.
إِلهاً واحِداً نصب الها بر حال است براي مفعول نعبد، و اينکه قسمت براي دفع توهمي است که ممکن است روي دهد که اله يعقوب غير اله آباء باشد چنانچه عبده اوثان الهه متعدده اتخاذ مينمودند.
وَ نَحن‌ُ لَه‌ُ مُسلِمُون‌َ مسلمون بمعني تسليم شوندگان نسبت باوامر الهي است يعني علاوه بر اينکه او را پرستش ميکنيم پرستش و عبادت ما مطابق با دستورات و شرايعي است که بوسيله پيغمبران الهي بما ابلاغ ميشود و ما نسبت بآن اوامر و شرايع سر تسليم فرود آورده و از پيش خود و مطابق هواي نفس خود عملي انجام نميدهيم.
208