تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أَمْ کُنْتُمْ شُهَداءَ إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَکَ وَ إِلهَ آبائِکَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِلهاً واحِداً وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (133)
شأن نزول: جمعى از يهود گفتند: آيا ندانسته‌اى که يعقوب عليه السلام در حين موت پسران خود را به دين يهوديت وصيت نمود؛ حق تعالى در رد
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 262
قول آنها آيه شريفه نازل فرمود:
أَمْ کُنْتُمْ شُهَداءَ: (استفهام انکارى و «ام» منقطعه) آيا شما حاضر بوديد بلکه حاضر نبوديد، إِذْ حَضَرَ يَعْقُوبَ الْمَوْتُ: آن هنگام که آمد يعقوب عليه السلام را مرگ و در آن حال وصيت نمود به فرزندان خود، پس از کجا دانستيد و دعوى مى‌کنيد که وصيت او به اولاد خود به دين يهوديت بود. نزد بعضى خطاب به مؤمنين است، يعنى شما حاضر نبوديد نزد وصيت يعقوب، إِذْ قالَ لِبَنِيهِ: زمانى را که فرمود يعقوب عليه السلام پسران خود را، ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي: چه چيز مى‌پرستيد و ستايش مى‌کنيد بعد از من. و اين را به جهت آن گفت که اهل آن زمان بعضى بت‌پرست و جمعى آتش‌پرست بودند. يعقوب عليه السلام تذکر داد و انديشه نمود که مبادا فرزندان او مايل شوند به آن. قالُوا نَعْبُدُ إِلهَکَ: گفتند در جواب: پرستش و ستايش مى‌کنيم خداى تو را، وَ إِلهَ آبائِکَ: و خداى پدران تو، إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ: ابراهيم و اسمعيل و اسحق، إِلهاً واحِداً: خدائى را که يکتا و يگانه است و عبادت را خاصه ذات سبحانى بجاى آريم. وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ: و حال آنکه ما خداى يکتا را تسليم هستيم به اوامر او، و منقاد باشيم به اطاعت او.
تنبيه: در آيه شريفه اشارتى است:
1- دال است بر استحباب وصيت و ترغيب در آن، زيرا حق تعالى مدح فرموده حضرت ابراهيم و يعقوب عليهما السلام را بر وصيت که به اولاد خود نمودند.
2- حضرت ابراهيم و يعقوب عليهما السلام با آنکه دانستند در عقب ايشان پيغمبرانى خواهند بود که هادى ذريه ايشان باشند و نگذارند مردم در ضلالت افتند، با وجود بر اين اولاد خود را به دين اسلام و توحيد و طريق حق وصيت نمودند و کار آنها را معطل نگذاشتند؛ پس چگونه مى‌شود و متعقل باشد که بدون وصيت حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و سلم از دنيا برود و کار امت را مهمل گذارد با آنکه مى‌دانست که بعد از او پيغمبرى
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 263
مبعوث نخواهد بود، و از خداوند حکيم اين امر محال است.
نعم ما قيل:
قبل تعيين وصى و وزير
من راى فات نبىّ و هجر
3- مراد از اب در آيه: وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ*، عمّ او باشد؛ زيرا در اين آيه شريفه اطلاق اب شده بر اسماعيل، و حال آنکه اسمعيل عموى پسران يعقوب بوده پس (آذر) عموى حضرت ابراهيم عليه السلام بود و پدرش به اتفاق مفسرين و مورخين «تارخ» نام داشت.