اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الآن‌َ خَفَّف‌َ اللّه‌ُ عَنکُم وَ عَلِم‌َ أَن‌َّ فِيکُم ضَعفاً فَإِن يَکُن مِنکُم مِائَةٌ صابِرَةٌ يَغلِبُوا مِائَتَين‌ِ وَ إِن يَکُن مِنکُم أَلف‌ٌ يَغلِبُوا أَلفَين‌ِ بِإِذن‌ِ اللّه‌ِ وَ اللّه‌ُ مَع‌َ الصّابِرِين‌َ (66)
الآن خداوند سبک فرمود بر شما و برداشت اينکه حکم را که يک بر ده مقابله کنيد و ميداند که در شما ضعف است پس اگر بوده باشد از شما صد نفر صبرکننده غالب بر دويست نفر آنها ميشوند و اگر بوده باشد هزار از شما غالب ميشوند بر دو هزار آنها باذن خداوند و خداوند با صبرکنندگان است.
الآن‌َ خَفَّف‌َ اللّه‌ُ عَنکُم از اينکه جمله استفاده ميشود که آيه قبل و لو بلسان خبر است لکن در معني تکليف است يعني بايد اگر کفار ده برابر شما باشند با آنها جهاد کنيد و خداوند غلبه و ظفر را نصيب شما ميکند زيرا تخفيف در مورد تکليف است نه اخبار و فعلا نظر به اينکه وَ عَلِم‌َ أَن‌َّ فِيکُم ضَعفاً سياهي بفتحه است و بعضي بضمه خوانده‌اند، و مکرر گفته‌ايم معتبر سياهي است و مناسب هم از حيث معني همين است زيرا ضعف بضم بمعني سستي بدن است و کمي قوّة بدني لذا در آيه شريفه اللّه‌ُ الَّذِي خَلَقَکُم مِن ضَعف‌ٍ ثُم‌َّ جَعَل‌َ مِن بَعدِ ضَعف‌ٍ قُوَّةً ثُم‌َّ جَعَل‌َ
جلد 8 - صفحه 157
مِن بَعدِ قُوَّةٍ ضَعفاً روم آيه 53، در هر سه مورد مضموم است مطابق صحائف شيعه بخلاف صحائف عامه که مفتوح قرائت کردند و همچنين در حديث شريف کساء
اني لاجد في بدني ضعفا
مضموم است و اما در اينکه آيه مفتوح است و بمعني سستي ايمان و روح ايماني است حکم از ده برابر بدو برابر رسيد فَإِن يَکُن مِنکُم مِائَةٌ صد نفر باشيد صابرة که قوه صابره داشته باشيد يَغلِبُوا مِائَتَين‌ِ زيرا ضعيف الايمان قوي‌تر است بر فاقد الايمان لذا حکماء گفتند وجود ضعيف بهتر از عدم صرف است و در باب صدقه هم خبر از امير المؤمنين عليه السّلام است که صدقه قليله بهتر از ترک است.
وَ إِن يَکُن مِنکُم أَلف‌ٌ هزار صابر باشيد يَغلِبُوا أَلفَين‌ِ و بدانيد در هر حال نيرو از شما نيست بلکه باذن اللّه است چون هيچ فعلي در عالم واقع نميشود مگر باذن اللّه ما قَطَعتُم مِن لِينَةٍ أَو تَرَکتُمُوها قائِمَةً عَلي أُصُولِها فَبِإِذن‌ِ اللّه‌ِ حشر آيه 5 وَ اللّه‌ُ مَع‌َ الصّابِرِين‌َ صبر در هر موردي مناسب همان مورد است در مورد جهاد ثبات قدم و عدم فرار و تحمل مشاق حرب است.