تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ وَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا مَعَکُمْ فَأُولئِکَ مِنْکُمْ وَ أُولُوا الْأَرْحامِ بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ فِي کِتابِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ (75)
بعد از آن ملحق فرمايد به اين جماعت در اجر کسانى که متصف شدند به صفت ايشان بقوله:
وَ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْ بَعْدُ: و آن کسانى که ايمان آوردند پس از صلح حديبيه، وَ هاجَرُوا: و هجرت نمودند مانند ابو بصير و ابو جندل و امثال ايشان، وَ جاهَدُوا مَعَکُمْ: و جهاد کردند با شما، يعنى مدد و کمک شما شدند در مقاتله با کفار، فَأُولئِکَ مِنْکُمْ: پس آن گروه از جمله شما مهاجر و انصارند، يعنى لا حقان و سابقان يکى هستند در هجرت و جهاد، وَ أُولُوا الْأَرْحامِ:
و صاحبان رحم و خويشان، بَعْضُهُمْ أَوْلى بِبَعْضٍ: بعضى از ايشان سزاوارترند به برخى ديگر در ميراث گرفتن از کسانى که ميان ايشان مواخات شده باشد از
«1» مجمع البيان، جلد 2، صفحه 562.
جلد 4 صفحه 386
مهاجر و انصار، فِي کِتابِ اللَّهِ: در کتاب خدا مراد قرآن يا لوح محفوظ، يا در حکم الهى. اين آيه شريفه ناسخ حکم جماعتى است که به سبب مهاجرت و مظاهرت و نصرت، ميراث گرفتند و آيه شريفه دال است بر آنکه هر که در نسب نزديکتر به ميت است، اولى به ارث مى‌باشد، خواه آنکه صاحب سهم باشد يا نه، و خواه که عصبه باشد يا نه، و کسانى که قائلند به توريث ذوى الارحام، اصحاب فرائض و عصبه را از آيه استثنا مى‌کنند و اين خلاف ظاهر است.
تتمه: در کتاب کافى شريف از حضرت صادق عليه السّلام: لا تعود الامامة فى اخوين بعد الحسن و الحسين ابدا، انّما جرت من علىّ بن الحسين کما قال اللّه: «و اولوا الارحام بعضهم اولى ببعض فى کتاب اللّه» فلا تکون بعد علىّ بن الحسين الّا فى الاعقاب و اعقاب الاعقاب «1» فرمود: عود نکند امامت در دو برادر بعد از حضرت حسن و حسين عليهما السلام هرگز، اينست و جز اين نيست جارى مى‌گردد از حضرت على بن الحسين عليه السّلام چنانچه خدا فرمايد و خويشان بعضى ايشان اولى هستند بر بعض ديگر در کتاب خدا، پس نمى‌باشد امامت بعد از حضرت على بن الحسين مگر در اعقاب و اعقاب اعقاب.
إِنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ: بدرستى که خداى تعالى به همه چيز و به تمام مصالح داناست از مواريث، يا دانا است به حکمت اعتبار نسبت هجرت و نصرت و مظاهرت اولا و اعتبار رحم و قرابت ثانيا، يا به تمام جزئيات و کليات امور از ذره تا درّه دانا مى‌باشد و هيچ چيز از علم سبحانى مخفى و مستور نخواهد بود. اين سوره مبارکه بيشتر در غزوه «بدر» نازل شده، در هفدهم ماه مبارک رمضان ماه هيجدهم از هجرت.
ختم شد اين سوره مبارکه روز شنبه 11 ربيع الثانى 1354 هجرى قمرى در جوار روضه منوره حضرت عبد العظيم عليه السّلام مع تشويش الحال و اضطراب البال لورود الاهوال واقعه تأسف انگيز ارض اقدس که خود حضرت در قصيده
«1» اصول کافى، کتاب الحجة، جلد اوّل، صفحه 285، حديث شماره 1.
جلد 4 صفحه 387
دعبل اشاره فرمايد:
و قبر بطوس يا لها من مصيبة
توقّد فى الاحشاء بالحرقات
الى الحشر حتّى يبعث اللّه قائمنا
يفرّج عنّا الهمّ و الکربات «1»
«1» اين دو بيت را بنابر نقل مورّخين- امام ابو الحسن علىّ بن موسى الرّضا به قصيده تائيه دعبل خزاعى افزودند که اشاره به جايگاه مرقد مطهّر خودشان و مصائب وارد برآنست. قصيده مذکور توسّط عالم خدمتگزار و پرتوان شيعى، علّامه مجلسى- قدّس اللّه سرّه- به زبان فارسى شرح شده و به زيور طبع آراسته گرديده است.
بجاست يادآورى شود که مراد مصنّف- رضوان اللّه عليه- از حوادث سال 1354 هجرى، همان کشتار خونين مردم بوده است که در کنار تربت پاک رضوى بدست دژخيم آن روز، رضا شاه پهلوى صورت پذيرفت.