اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ما کان‌َ لِلمُشرِکِين‌َ أَن يَعمُرُوا مَساجِدَ اللّه‌ِ شاهِدِين‌َ عَلي أَنفُسِهِم بِالکُفرِ أُولئِک‌َ حَبِطَت أَعمالُهُم وَ فِي النّارِ هُم خالِدُون‌َ «17»
نبايد باشد از براي مشرکين اينکه تعمير کنند مساجد الهي را با اينکه شهادت بکفر خود ميدهند اينها کليه اعمالشان حبط شده و در آتش اينها هميشه هستند مخلد.
جلد 8 - صفحه 192
نظر به اينکه مشرکين فرد اجلاي نجاست هستند بنص قرآن و نبايد اعيان نجسه را در مساجد داخل نمود و اگر هم داخل شده باشد واجب است اخراج کرد و نبايد نزديک مسجد الحرام بروند چنانچه ميفرمايد إِنَّمَا المُشرِکُون‌َ نَجَس‌ٌ فَلا يَقرَبُوا المَسجِدَ الحَرام‌َ برائه آيه 28، چه رسد که بخواهند تعمير کنند لذا ميفرمايد ما کان‌َ لِلمُشرِکِين‌َ و اينکه جمله دلالت ميکند بالالتزام که مؤمنين بايد جلوگيري کنند از آنها زيرا خود مشرکين که اطاعت اينکه امر را نميکنند و اگر جلوگيري از آنها نکنند آنها داخل ميشوند.
أَن يَعمُرُوا مَساجِدَ اللّه‌ِ تعمير مسجد ظاهر در مرمت و رفع خرابيهاي او است لکن ممکن است معناي عامّي اراده کرد که عبادت در مسجد و احداث مسجد و تحصيل لوازمات مسجد از فرش و چراغ و تنظيف و هر چه مربوط بمسجد است مراد باشد بدلالت اقتضاء شاهِدِين‌َ عَلي أَنفُسِهِم بِالکُفرِ براي اخراج منافقين و لو باطنا مشرک است بلکه عقوبتش از مشرکين بيشتر و خبائثش از آنها زيادتر است إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ فِي الدَّرک‌ِ الأَسفَل‌ِ مِن‌َ النّارِ نساء آيه 144، لکن تا مادامي که نفاقش ظاهر نشده يا اظهار نکرده محکوم باحکام اسلام است و نبايد از آنها جلوگيري کرد أُولئِک‌َ حَبِطَت أَعمالُهُم هر نوع عبادت و عمل خيري از آنها صادر شود باطل و عاطل است زيرا شرط صحت کليه عبادات ايمان است و لذا بلفظ ماضي اداء فرمود که اصلا اعمال آنها حبط شده است نه اينکه بعد از صدور حبط ميشود وَ فِي النّارِ هُم خالِدُون‌َ زيرا علاوه بر شرک و کفر که موجب خلود در نار است همين دخول در مسجد و تعمير آن فعل حرام است و موجب تنجيس مسجد ميشود و بسا هزار معصيت دربر دارد و بعقوبت همه آنها معذب ميشود و عبادات آنها معاصي است.
193