اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنَّما يَعمُرُ مَساجِدَ اللّه‌ِ مَن آمَن‌َ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ وَ أَقام‌َ الصَّلاةَ وَ آتَي الزَّکاةَ وَ لَم يَخش‌َ إِلاَّ اللّه‌َ فَعَسي أُولئِک‌َ أَن يَکُونُوا مِن‌َ المُهتَدِين‌َ «18»
منحصرا بايد تعمير مساجد الهي کنند کساني که ايمان بخدا و روز جزاء دارند و نماز ميگذارند و زکاة ميدهند و از غير خدا باک ندارند فقط خدا ترس هستند پس اميد است که اينها بوده باشند از هدايت شدگان.
إِنَّما يَعمُرُ مَساجِدَ اللّه‌ِ مَن آمَن‌َ بِاللّه‌ِ کلمه انما از ادات حصر است يعني تعمير مساجد بطور انحصار در عهده کسي است که ايمان بخدا داشته باشد و غير او نبايد تعمير کند و اينکه جمله مراد اينکه نيست که بعضي توهم کردند که هر که تعمير مسجد کند مؤمن بخدا است بلکه هر که مؤمن بخدا است بايد تعمير کند و حق او است و معناي مؤمن باللّه معتقد بتوحيد و صفات ربوبي و عدل الهي است پس بنا بر اينکه بسياري از فرق مسلمين از تحت اينکه عنوان خارج ميشوند مثل غلات و مجسمه و قائلين بصفات زائده و منکرين عدل که اکثر عامه اشاعره هستند بلکه کل آنها از اينکه عنوان خارج ميشوند بواسطه يکي از اينکه جهات.
وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ اعتقاد بقيامت بجميع خصوصيات آن پس منکرين معاد جسماني و منکرين شفاعت و منکرين خلود خارج هستند.
وَ أَقام‌َ الصَّلاةَ که رکن اعظم ايمان است
(الصلاة عمود الدين)
وَ آتَي الزَّکاةَ که باعث حفظ ايمان ميشود وَ لَم يَخش‌َ إِلَّا اللّه‌َ در امر دين بايد وَ لا يَخافُون‌َ لَومَةَ لائِم‌ٍ مائده آيه 59، و فقط از مخالفت اوامر الهي و ارتکاب معاصي و عقاب الهي ترسيد.
فَعَسي أُولئِک‌َ أَن يَکُونُوا مِن‌َ المُهتَدِين‌َ بالقطع و اليقين چنين کساني هدايت شده‌اند و از مهتدين هستند و تعبير بعسي براي يک شرط است و آن بقاء ايمان است تا آخرين نفس که اگر خداي نخواسته زائل شد از عنوان مهتدين خارج ميشود
194