اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ جَعَلتُم سِقايَةَ الحاج‌ِّ وَ عِمارَةَ المَسجِدِ الحَرام‌ِ کَمَن آمَن‌َ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ وَ جاهَدَ فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ لا يَستَوُون‌َ عِندَ اللّه‌ِ وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الظّالِمِين‌َ «19»
آيا قرار داديد شما آب دادن حاجيان را و تعمير مسجد الحرام را مثل کسي که ايمان بخدا و روز جزاء داشته باشد و جهاد در راه خدا بکند اينکه دو مساوي نيستند نزد خداوند و خداوند هدايت نميکند قوم ستمکاران را.
اخبار زيادي داريم و جماعتي از مفسرين هم گفته‌اند که شأن نزول اينکه آيه در مفاخره عباس بود که در زمان شرک منصب سقايت حاج‌ّ را داشت و اينکه منصب بزرگي بود زيرا آب در مکه منحصر بود بزمزم و اينکه کفايت خود سکنه را هم نميکرد چه رسد بحاج که از اطراف ميآمدند و شخص شجاع قوي لازم داشته که عدّه و عده‌اي داشته باشد که بروند از اطراف از آبار آب بياورند چنانچه حضرت ابا الفضل عليه السّلام هم اينکه منصب را در اردوي ابي عبد اللّه عليه السّلام در بيابانهاي حجاز و عراق داشت که بايد براي تمام آب تهيه کند، و در مفاخره طلحه بود که کليد بيت بدست او بود و تعميرات و تنظيفات مسجد در عهده او بود و در مورد امير المؤمنين عليه السّلام که اول مؤمن باللّه و اول مجاهد في سبيل اللّه بود.
لکن قطع نظر از اينکه اخبار اينکه آيه شريفه طبق برهان عقلي و حسّي است زيرا مکرر گفته‌ايم که هر عمل عبادي هر چه بزرگ باشد بدون ايمان هيچ ارزشي ندارد لذا ميفرمايد أَ جَعَلتُم سِقايَةَ الحاج‌ِّ استفهام انکاري است يعني چنين نيست وَ عِمارَةَ المَسجِدِ الحَرام‌ِ که منشأ افتخار عباس و طلحه بود کَمَن آمَن‌َ بِاللّه‌ِ آنهم چه ايماني که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بفرمايد اگر ايمان جن‌ّ و انس را که شامل ايمان تمام انبياء ميشود جمع کنند برابر نميشود با ايمان پسر عمم علي عليه السلام وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ آنهم چه درجه که بفرمايد خود حضرتش
(لو کشف الغطاء ما زددت يقينا)
وَ جاهَدَ فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم بفرمايد
(ضربة علي يوم الخندق
جلد 8 - صفحه 195
افضل من عبادة الثقلين)
لا يَستَوُون‌َ البته مساوي نيست بلکه اگر نسبت قطره بدريا دهيم صحيح نيست بلکه صفر است نظير تساوي نور و ظلمت، ايمان و کفر حق و باطل، خير و شر و هکذا عند اللّه عدم تساوي نزد خداوند است و الّا در نظر مشرکين شايد قضيه بعکس باشد.
وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الظّالِمِين‌َ آنهم چه ظلمي که لقمان بپسرش بفرمايد يا بُنَي‌َّ لا تُشرِک بِاللّه‌ِ إِن‌َّ الشِّرک‌َ لَظُلم‌ٌ عَظِيم‌ٌ لقمان آيه 12، و در اخبار داريم که ظلم سه قسم است (ظلم لا يغفر) که شرک باشد زيرا در قرآن ميفرمايد إِن‌َّ اللّه‌َ لا يَغفِرُ أَن يُشرَک‌َ بِه‌ِ نساء آيه 116 (و ظلم يغفر) که ظلم بنفس است (و ظلم لا يتجاوز) که ظلم بغير است. سپس خداوند در آيات بعد بيان عدم تساوي را ميکند ميفرمايد: