تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
خالِدِينَ فِيها أَبَداً إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ «22»
خالِدِينَ فِيها أَبَداً: در حالتى که اين گروه، مخلد و دائمند در آن بهشتها هميشه. إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ: بدرستى که خداى تعالى نزد او است اجرى عظيم که نعيم بهشت در جنب آن حقير باشد و آن رضاى سبحانى و خشنودى سبحانى است. در کشف الاسرار بيان نموده که: رحمت براى عاصيان است و رضوان براى مطيعان و جنت براى کافه مؤمنان و رحمت را تقديم نمود تا اهل عصيان رقم نااميدى بر صفحه احوال خود نکشند، چه هر چند گناه عظيم بود، رحمت از آن اعظم است.
تبصره- آيه شريفه دال است بر آنکه اهل بهشت هم در نعم نامتناهى حضرت حق دائم و مخلدند ابد الاباد، و فتور و نقصانى براى آنها از لذايذ نيست، و قوله «ابدا» تأکيد خلود است تا حمل بر مکث طويل نکنند، چه گاه خلود در کلام عرب به معنى مکث طويل مستعمل شود.
تنبيه- صاحب کشّاف، فخر رازى، بيضاوى، ثعلبى، شعبى، حسن بصرى، محمد بن کعب، حاکم ابو القاسم حسکانى به اسناد خود از ابن بريده از پدرش روايت نموده‌اند که «1»: اين هر سه آيه در شأن عالى شأن حضرت امير المؤمنين
«1» منهج ج 4 ص 243.
ج5، ص 45
عليه السّلام نازل شده، بدين تفصيل که: روزى عباس بن عبد المطلب و طلحه با يکديگر مفاخرت مى‌کردند. عباس گفت: من بهترم، زيرا سقايه حاج و عمارت مسجد به من تعلق دارد. طلحه گفت: من کليد دارم و امارت آن با من است، و اگر خواهم همه شب در خانه خدا مى‌توانم بود.
چون تنازع به اطناب رسيد، قرار دادند اول شخصى که گذر نمايد او را حکم سازند. ناگاه حضرت امير المؤمنين عليه السّلام بيامد، گفتند: اللّه اکبر، ما را بهتر از اين حاکم نبايد: پس از عرض حال فرمود: مى‌خواهيد شما را بگويم به کسيکه بهتر از شماست، فرمود: کسى که شمشير از سر شما برنداشت تا آنکه اسلام آورديد. گفتند: همانا خود را گوئى، فرمود: چه مانع باشد در زمان خردى مصدّق رسول و مجاهد راه خدا و بدو قبله نماز، و قبل از شما مدتها خدا را عبادت نمودم با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که ثالثى براى ما نبود.
عباس و طلحه گفتند: حال با تو نزاع داريم. به اتفاق خدمت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم عرض کرد من به کلمه حق تفاخر او را منع کردم، هر که خواهد، به کلمه حق غضب نمايد يا راضى شود. حضرت ساکت شد تا کسى نگويد مراعات على را نمود، و منتظر وحى، که جبرئيل نازل و آيات شريفه را آورد «أَ جَعَلْتُمْ سِقايَةَ الْحاجِّ» الى قوله «عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظِيمٌ».
برهان- چون موافق و مخالف متفقند بر نزول اين آيات در شأن حضرت على بن ابى طالب عليه السّلام پس مسلم آيد که آن سرور اولى و احق است به امامت و خلافت بلا فصل بعد از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، زيرا محقق شد که مناط فخر و فضل و فوز سعادت دارين، ايمان و هجرت و جهاد است؛ و به اتفاق کل، آن حضرت در اين صفات بر همه صحابه به حسب زمان و رتبه، سبقت داشته و ثابت و دائم بوده بر آن تا آخر.
شأن نزول «1»- چون حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هجرت فرمود، بعضى از صحابه به نشاطى تمام متابعت آن سرور نموده ترک خانمان و عشيره و
«1» منهج ج 4 ص 244.
ج5، ص 46
قبيله، از مکه به مدينه مهاجرت کردند، لکن برخى محبت عيال و اطفال مانع به هجرت مى‌شد؛ آيه شريفه نازل شد: