تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا آباءَکُمْ وَ إِخْوانَکُمْ أَوْلِياءَ إِنِ اسْتَحَبُّوا الْکُفْرَ عَلَى الْإِيمانِ وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ «23»
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا: اى کسانى که ايمان آورديد. لا تَتَّخِذُوا آباءَکُمْ وَ إِخْوانَکُمْ أَوْلِياءَ: اتخاذ مکنيد پدران و برادران خود را دوستان، يعنى آنها را بدوستى خود مگيريد. إِنِ اسْتَحَبُّوا الْکُفْرَ عَلَى الْإِيمانِ: اگر اختيار کردند و ترجيح دادند کفر را بر ايمان. وَ مَنْ يَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ: و هر که دوست دارد ايشان را از شما، يعنى راضى به شرک و ارتداد ايشان شود، پس ترک نمايد طاعت الهى را به جهت خاطر ايشان و مطلع نمايد آنها را از اسرار مسلمانان. فَأُولئِکَ هُمُ الظَّالِمُونَ: پس آن گروه دوستدارندگان ايشانند، ستمکاران به نفوس و ضرر زنندگان حق خود را از ثواب، به جهت آنکه دوستى را در غير مجلس وضع نمودند، زيرا موالات با مؤمنان بايد، و با مشرکان نشايد. مراد آنست که کفار را در امر دين دوست خود مگيريد، بلکه دشمن خود دانيد، اگرچه پدر و برادر شما باشند، زيرا اعلاى دين الهى، مقدم بر تمام قربات است.
تبصره- چون اين مطلب ثابت شده که غائبين زمان نزول با حاضرين شريکند در خطابات به دليل اشتراک در تکليف، پس آيه شريفه نهى است نسبت به عموم مؤمنين تا انقراض عالم در موالات با کفار و تولى با ايشان در امر دين، بلکه از لوازم ايمان، تبرى و دشمنى با آنان است.
در امالى صدوق (رحمه اللّه) باسناده عن ابى عبد اللّه عليه السّلام قال من
ج5، ص 47
احبّ کافرا فقد ابغض اللّه و من ابغض کافرا فقد احبّ اللّه ثمّ قال عليه السّلام صديق عدوّ اللّه عدوّ اللّه.
فى الکافى «1» باسناده عن ابى عبد اللّه عليه السّلام قال عليه السّلام من اوثق عرى الايمان ان يحبّ فى اللّه و يبغض فى اللّه و يعطى فى اللّه و يمنع فى اللّه.
حضرت صادق عليه السّلام فرمايد: هر که دوست دارد کافرى را، پس بتحقيق دشمن دارد خدا را؛ و هر که دشمن دارد کافرى را، پس بتحقيق دوست دارد خدا را. پس از آن فرمود: دوست دشمن خدا، دشمن خدا باشد.
ايضا فرمود: از محکمترين دسته‌هاى ايمان اين است که دوست دارد کسى را که خداى تعالى دوست دارد او را و امر فرموده به دوستى او از انبياء و اوصياء عليهم السّلام و صلحاء مؤمنين. دشمن دارد کسى را که دشمن خدا است، زيرا حق تعالى دشمن دارد او را و امر فرموده به دشمنى او مانند پيشوايان ضلالت و کفار و مشرکين و ظلمه و فجار به سبب مخالفت آنها مر خداى تعالى را. و عطا کند کسى را که خدا امر به اعطاء او فرموده از پيشوايان دين و فقراء مؤمنين و صلحاء به اخلاص، نه ريا و سمعه. و منع کند بذل را به سبب آنکه حق سبحانه منع فرموده مانند اسراف و اعطاء به کفار و فجار به غير مصلحت و اعانت بر کفر و فسق.