تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّهُ فِي مَواطِنَ کَثِيرَةٍ وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ إِذْ أَعْجَبَتْکُمْ کَثْرَتُکُمْ فَلَمْ تُغْنِ عَنْکُمْ شَيْئاً وَ ضاقَتْ عَلَيْکُمُ الْأَرْضُ بِما رَحُبَتْ ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ «25»
«1» جامع الاخبار فصل 88 ص 151.
ج5، ص 51
بعد از آن احوال نصرت خود را تذکر فرمايد:
لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّهُ فِي مَواطِنَ کَثِيرَةٍ: هر آينه بتحقيق يارى فرمود حق تعالى شما را اى مؤمنان در مواقع بسيار حرب و معارک کارزار مانند جنگ بدر، احزاب، خيبر، صلح حديبيه، فتح مکه، حرب با بنو قريظه و بنو نضير. در منهج «1»:
از صادقين عليهما السلام مروى است که مواطن حرب حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هشتاد موطن بوده. در مدينة المعاجز: متوکل را مرضى طارى شد، نذر کرد مال کثيرى تصدق کند. چون شفا يافت، علما را از قدر مال کثير پرسيد.
مختلف الاقوال شدند، هر يک چيزى گفتند. پس امر نمود اين مسئله را از ابى الحسن على بن محمد الجواد عليه السلام سؤال کنند، و آن حضرت در خانه متوکل محبوس بود. بعد از عرض مسئله فرمود: هشتاد درهم تصدق نما. علت آن پرسيدند، فرمود: لقوله تعالى «لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّهُ فِي مَواطِنَ کَثِيرَةٍ» و مواطن حرب حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هشتاد بوده.
وَ يَوْمَ حُنَيْنٍ: و در موطن روز «حنين» که وادى است ميان مکه و طائف که حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در آن موضع با لشکر هوازن و ثقيف محاربه فرمود. چون بعد از فتح مکه در آخر ماه رمضان يا سال هشتم هجرت، اين دو قبيله متفق شده قصد مسلمانان کردند، خبر به حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم رسيده با دوازده يا شانزده هزار نفر متوجه آنها شد، و دو هزار از جمله طلقا بودند و لشکر مشرکان چهار هزار. ابو بکر چون کثرت لشکر مسلمانان و قلت کفار را ديد گفت: ما مغلوب نخواهيم شد. اين سخن به سمع مبارک حضرت، و نپسنديد، و به سبب اين عجب و چشم زخم او، در اول حال شکست
«1» منهج ج 4 ص 246.
ج5، ص 52
به لشکر اسلام وارد آمد. پس حق تعالى اين را تذکار فرمايد که شما را نصرت نمود روز حنين. إِذْ أَعْجَبَتْکُمْ کَثْرَتُکُمْ: وقتى که به عجب آورد شما را بسيارى لشکر شما. فَلَمْ تُغْنِ عَنْکُمْ شَيْئاً: پس رفع نکرد از شما آن کثرت شما چيزى را از صولت دشمن. وَ ضاقَتْ عَلَيْکُمُ الْأَرْضُ: و تنگ شد بر شما زمين آن وادى. بِما رَحُبَتْ: با فراخى و وسعتى که داشت، يعنى در آن زمين با وسعت، مصير و مرجعى نداشتند که به آن ملتجى شده، نفوس شما از شدت رعب و خوف دشمن مطمئن شود. ثُمَّ وَلَّيْتُمْ مُدْبِرِينَ: پس پشت نموديد بر دشمن و برگشتيد در حالى که هزيمت و فرار کنندگان بوديد.
منهج «1»: چون لشگر کفر و ايمان به هم آميختند مسلمانان بر مشرکان غلبه نموده کفار را پراکنده و به غنيمت گرفتن مشغول شدند. مشرکان عرق حميت جاهليت به حرکت آمده، يکديگر را آواز دادند «يا حمامة السوء» کجا فرار مى‌کنيد زنان و فرزندان در دست اينها رها کرده‌ايد. پس متفق شده، به يک مرتبه برگشته، حمله نمودند. مسلمانان به سبب اشتغال به غنيمت، غافل و مضطرب شده، شکست عظيم بر آنها وارد، و همه منهزم شدند، و با پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله کسى نماند مگر نه نفر از بنى هاشم: حضرت امير المؤمنين عليه السّلام و عباس بن عبد المطلب و هفت نفر ديگر.
حضرت امير عليه السّلام جلو حضرت، «علم» را به دست و قتال مى‌نمود، و باقى در اطراف پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله، و حضرت آن روز بر استر سوار. چون دوستان فرار کردند، دشمنان به طرف آن سرور حمله آورده، و حضرت استر را نهيب، و به دشمن حمله نمود مى‌فرمود:
«انا النّبىّ لا کذب
انا ابن عبد المطلب»
عباس با ابو سفيان بن حارث، رکاب و لجام حضرت را گرفته، نمى‌گذاشتند حضرت ميان دشمنان رود. و اين صورت دال بر کمال شجاعت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله است که با آن کيفيت و ازدحام دشمن، به تنهائى در معرکه
«1» منهج ج 4 ص 247.
ج5، ص 53
حرب متوجه حرب کفار شد. چون عباس حضرت را مانع شد، حضرت فرمود:
پس اصحاب را ندا کن. عباس ندا نمود: يا معاشر المهاجرين و الانصار يا اهل بيعة الشّجرة يا اصحاب سورة البقرة الى اين تفرّون؟ اذکروا العهد الّذى عاهدتم على رسول اللّه (صلّى اللّه عليه و آله). مردمان به نداى عباس برگشته به ملازمت حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله، و ثانيا مشغول حرب، و کفار را منهزم ساختند، و ذلک قوله.