اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
قاتِلُوا الَّذِين‌َ لا يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ لا بِاليَوم‌ِ الآخِرِ وَ لا يُحَرِّمُون‌َ ما حَرَّم‌َ اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ وَ لا يَدِينُون‌َ دِين‌َ الحَق‌ِّ مِن‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ حَتّي يُعطُوا الجِزيَةَ عَن يَدٍ وَ هُم صاغِرُون‌َ «29»
مقاتله کنيد از اهل کتاب کساني که ايمان بخدا ندارند و بروز جزا و حرام نميکنند بر خود آنچه را که خدا حرام کرد و رسول او و متدين بدين حق نميشوند تا اينکه بدست خود نقدا با خفة و خواري اداء جزيه کنند.
توضيح کلام اينکه کفار دو دسته هستند مشرکين که رسما بت‌پرست يا آفتاب‌پرست يا گاوپرست و امثال اينها هستند با اينها بايد مقاتله کرد تا ايمان و اسلام اختيار کنند يا کشته شوند و از بين بروند.
دسته دوم اهل کتاب هستند که خود را نسبت بپيغمبري و کتابي ميدهند مثل يهود که بموسي و تورات و نصاري بعيسي و انجيل و در حکم آنها مجوس هستند و لو اينکه آتش‌پرستند و قائل بيزدان و اهرمن هستند لکن آنها هم پيغمبري قائلند و کتابي مثل کتاب زند و پازند و اينکه سه طايفه اگر قرارداد جزيه کنند طبق قرارداد از کشتن معاف ميشوند و اما اگر قبول جزيه نکردند و ايمان هم نياوردند بايد با آنها مقاتله کرد لذا ميفرمايد قاتِلُوا الَّذِين‌َ لا يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ.
اشکال- يهود و نصاري که ايمان بخدا دارند.
جواب- آن خدايي که اينها قائلند که داراي جسم باشد و بيايد در بهشت قدم زند و آدم و زوج او از او مخفي شوند و دروغ بآنها بگويد و با يعقوب کشتي بگيرد و هزار مزخرف ديگر. يا اينکه بيايد در شکم مريم و بيرون شود و عيسي پسر او باشد و سه خدا باشند يا تناقضاتي که قبلا اشاره شد يا خدايي که غضب کند
جلد 8 - صفحه 206
و بدنش عرق کند و قطره آن بچکد و اهرمن شود و او خالق خيرات و اهرمن خالق شرور شود همچه خدايي نداريم و نيست، آن خدايي که ما معتقديم وجود صرف غير متناهي ازلا و ابدا مستجمع جميع کمالات و منزّه از جميع عيوب و نواقص و احتياجات وحده لا شريک له که اسم اللّه وضع شده بر اينکه معني احدي از اهل کتاب ايمان باو ندارند.
وَ لا بِاليَوم‌ِ الآخِرِ که بگويند لَن يَدخُل‌َ الجَنَّةَ إِلّا مَن کان‌َ هُوداً أَو نَصاري بقره آيه 105، يا بگويند لَن تَمَسَّنَا النّارُ إِلّا أَيّاماً مَعدُودَةً بقره آيه 74، يا بگويند عيسي (فدانا من لعنه الناموس) و امثال اينها اينکه ايمان بآخرت نيست چنانچه ما معتقديم.
وَ لا يُحَرِّمُون‌َ ما حَرَّم‌َ اللّه‌ُ وَ رَسُولُه‌ُ شرابي که در همه شرايع حرام بوده مينوشند بلکه بلوط نسبت ميدهند بلکه عيسي در عروسي باعجاز درست ميکند چنانچه در اناجيل آنها است.
وَ لا يَدِينُون‌َ دِين‌َ الحَق‌ِّ با مشاهده معجزات کثيره و قرآن عظيم و بشارات انبياء سلف مع ذلک ايمان نميآورند و دين مقدس اسلام را قبول نميکنند و دست از اعمال زشت خود بر نميدارند با اينها مقاتله کنيد مِن‌َ الَّذِين‌َ أُوتُوا الکِتاب‌َ يهود و نصاري و کساني که در حکم آنها هستند که مجوس باشند حَتّي يُعطُوا الجِزيَةَ و اينکه يک تخفيف است و امتيازي است که خداوند براي اهل کتاب معين فرموده دون ساير کفار که از قتل معاف ميشوند باداء جزيه که با پيغمبر يا امام و خليفه يا نايب خاص آنها يا عام آنها در زمان غيبت که مجتهد جامع الشرائط باشد قرار ميدهند با مراعات جميع شرائط که در قرارداد معين ميکنند عن يد يعني نقدا که ما تعبير ميکنيم بدست بدست آنهم در وقت معين که تخلف نکنند.
وَ هُم صاغِرُون‌َ يعني خفت و ذلت مثل جرمي که دولت بر متخلفين از قوانين
جلد 8 - صفحه 207
دولتي قرار ميدهد نه مثل زکاة و هدايا و عطايا و خمس که از روي محبت و احسان و قصد قربت واقع شود.