تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ قالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ وَ قالَتِ النَّصارى الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّهِ ذلِکَ قَوْلُهُمْ بِأَفْواهِهِمْ يُضاهِؤُنَ قَوْلَ الَّذِينَ کَفَرُوا مِنْ قَبْلُ قاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَکُونَ (30)
جلد 2 صفحه 573
ترجمه
و گفتند يهود عزير پسر خدا است و گفتند نصارى مسيح پسر خدا است اين گفتار آنها است بدهان‌هاشان مشابه سازند با گفتار آنانکه کافر شدند از پيش بکشد آنها را خدا چگونه بدروغ وادار ميشوند.
تفسير
بعضى از يهود قائل شدند که عزير پسر خدا است و او يکى از انبياء بنى اسرائيل بود که در ذيل آيه او کالّذى مرّ على قرية در سوره بقره شمّه از احوالش ذکر شد و اين معمول است وقتى جماعتى از فرقه قائل بامرى شدند آن امر را نسبت بآن فرقه ميدهند مثلا مى‌گويند اهل سنت دست بسته نماز مى‌خوانند با آنکه همه نمى‌خوانند و در احتجاج از پيغمبر (ص) روايت نموده است که آنحضرت از آنها مطالبه دليل فرمود گفتند او احيا نمود براى بنى اسرائيل تورية را بعد از آنکه از دست آنها رفته بود و اين کرامت براى او باين جهت روى داد که پسر خدا بود پس حضرت فرمود چگونه او پسر خدا شد و موسى نشد با آنکه او تورية را آورد و معجزات بسيارى از او ظاهر گرديد اگر عزير براى اين کرامت پسر خدا باشد موسى احق و اولى است و بعضى از نصارى قائل شدند بآنکه مسيح پسر خدا است و نيز در احتجاج از پيغمبر (ص) روايت نموده که آنحضرت از آنها مطالبه حجّت فرمود و آنها گفتند چون خداوند بدست حضرت عيسى معجزاتى ظاهر فرمود معلوم است او را پسر خود قرار داده از جهت کرامت حضرت فرمود جوابيرا که من بيهود دادم شنيديد و همان بيان را اعاده فرمود و آنها ساکت شدند در هر حال واضح است که پسر شخص کسى است که مخلوق از نطفه او باشد و نطفه داشتن جسميّت لازم دارد و خداوند منزّه است از جسم و لوازم آن و اين دو مقاله از اين دو فرقه بکلّى باطل و بدون حجّت و دليل است فقط قولى است که بى‌فکر انشاء و ابراز نمودند آنرا بافواه خودشان و تقليد مى‌کنند در اين گفتار از پيشينيان مشرک خودشان که عبادت ملائکه را مى‌نمودند و مى‌گفتند آنها دختران خدا هستند پس شبيه مى‌کنند قول خودشان را بقول کسانيکه کافر شدند قبل از آنها چون مضاهات بمعنى مشابهت است مى‌گويند ضاهيته وقتى کارى کنند مانند کار او و بعضى يضاهون بدون همزه قرائت نموده‌اند و در احتجاج از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که مراد از قاتلهم اللّه لعنهم اللّه است بر لعنت قتال اطلاق شده است حقير عرض مى‌کنم چون کشتن خدا هلاک کردن است و هلاکت بنده محروميّت از رحمت حق است و محروميّت ملعونيّت است و جمله
جلد 2 صفحه 574
دعائيّه براى افاده صلاحيّت آنها براى اين دعا ذکر شده است و در خاتمه انشاء تعجب شده است از کيفيت انقلاب قلب آنها از حق بباطل و انصراف زبانشان از صدق بکذب و از پيغمبر (ص) در مجالس و عياشى نقل نموده که شديد شد غضب خدا بر يهود وقتى گفتند عزير پسر خداست و بر نصارى وقتى گفتند مسيح پسر خدا است و شديد شد غضب خدا بر کسيکه خون مرا ريخت و آزار نمود مرا بآزار عترتم ..