تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
اتَّخَذُوا أَحْبارَهُمْ وَ رُهْبانَهُمْ أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ وَ الْمَسِيحَ ابْنَ مَرْيَمَ وَ ما أُمِرُوا إِلاَّ لِيَعْبُدُوا إِلهاً واحِداً لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ سُبْحانَهُ عَمَّا يُشْرِکُونَ (31)
ترجمه
گرفتند علما و عبّادشان را خدايانى غير از خدا و مسيح پسر مريم را با آنکه مأمور نشدند مگر آنکه عبادت کنند خداى يگانه را که نيست خدائى مگر او منزّه است او از آنچه به آن شرک مى‌آورند.
تفسير
در کافى و عياشى از امام صادق (ع) نقل نموده که قسم بخدا نخواندند ايشان آنها را بعبادت خودشان و اگر مى‌خواندند آنها را اجابت نمى‌کردند ولى حلال کردند براى آنها حرام را و حرام کردند بر آنها حلال را پس عبادت کردند آنها را بدون شعور و قمى ره از امام باقر (ع) نقل نموده که امّا مسيح پس معصيت نمودند او را و بزرگ کردند او را در دل خودشان تا آنکه گمان کردند او پسر خدا است و طائفه از آنها گفتند سومى سه تا است و طائفه از آنها گفتند او خدا است و امّا علماء و عبّادشان را اطاعت نمودند و پيروى از آنها کردند در اقوالشان و ملتزم شدند بتمام دستوراتشان پس گرفتند آنها را خدايان بطاعتشان از آنها و ترک امر خدا و کتب و رسل او و در روايت ديگرى اضافه بر اين نقل شده با آنکه مى‌شناختند آنها را بفسق و فجور و باين معنى اخبار بسيارى وارد شده است که از علماء سوء نبايد اطاعت نمود و مراد از قول بسومى سه تا آنستکه قائل بسه خدا شدند خدا و روح القدس و مسيح و در مجمع از عدىّ بن حاتم نقل نموده که شرفياب حضور پيغمبر (ص) شدم در حاليکه صليبى از طلا در گردنم بود پس فرمود اى عدىّ دور کن اين بت را از گردنت من اطاعت نمودم و شرفياب شدم و آنحضرت اين آيه از سوره برائت را تلاوت ميفرمود وقتى فارغ شد عرض کردم ما عبادت آنها را نمى‌کرديم فرمود آيا حرام خدا را حلال نمى‌نمودند و حلال خدا را حرام نميکردند و شما قبول ميکرديد و اطاعت مينموديد عرض کردم بلى فرمود همين عبادت آنها است و احبار جمع حبر است و در عالم
جلد 2 صفحه 575
يهود استعمال ميشود و رهبان جمع راهب است و در عابد نصارى شايع شده است و بنابر اين مراد اخذ يهود و نصارى است آنان و مسيح را اهل براى اطاعت و عبادت با آنکه مأمور نبودند جز بعبادت و اطاعت خدا و اما اطاعت پيغمبران و ائمه اطهار و علماء ابرار در واقع اطاعت خدا است چون آنها از طرف خدا امر و نهى مينمايند و اگر کسى آنها را مستقل در عبادت بداند براى خدا شريک در عبادت قرار داده است.