اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
اتَّخَذُوا أَحبارَهُم وَ رُهبانَهُم أَرباباً مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ وَ المَسِيح‌َ ابن‌َ مَريَم‌َ وَ ما أُمِرُوا إِلاّ لِيَعبُدُوا إِلهاً واحِداً لا إِله‌َ إِلاّ هُوَ سُبحانَه‌ُ عَمّا يُشرِکُون‌َ (31)
گرفتند علماء خود و عبّاد خود را پروردگاران خود از غير خدا و هم مسيح پسر مريم را پروردگار خود و حال آنکه مأمور نشدند مگر بعبادت يک خدا که پروردگاري نيست جز او منزه و مبرّي است از آنچه شرک ميآورند بخدا اتَّخَذُوا أَحبارَهُم احبار جمع حبر است بمعني عالم و باصطلاح نصاري قسيس، اسقف، کشيش و رهبانهم رهبان جمع راهب است کساني که از دنيا گذشته و از مردم کناره گرفته و در مراکز دور دست مثل بيابان مرکزي بر خود تهيه کرده و مشغول بعبادت شده که پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فرمود
(لا رهبانية في الاسلام)
أَرباباً مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ که اينکه يکي از اقسام شرک است که اينها را خالق و رازق و غافر ميدانند و روز گناه بخشان بايد آنها ببخشند.
وَ المَسِيح‌َ ابن‌َ مَريَم‌َ که آن را هم يکي از ارباب ميشمارند بلکه يکي از خدايان ثلاث بلکه إبن اللّه و قائل بتثليث شدند.
وَ ما أُمِرُوا إِلّا لِيَعبُدُوا إِلهاً واحِداً که اولين وظائف جميع انبياء دعوت
جلد 8 - صفحه 209
بتوحيد است بجميع مراتب توحيد: ذاتي، صفاتي، افعالي، عبادتي که خداوند شرح يک يک انبياء را در قرآن خبر ميدهد حتي خود مسيح در آخر سوره مائده که خدا ميفرمايد وَ إِذ قال‌َ اللّه‌ُ يا عِيسَي ابن‌َ مَريَم‌َ أَ أَنت‌َ قُلت‌َ لِلنّاس‌ِ اتَّخِذُونِي وَ أُمِّي إِلهَين‌ِ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ، الي قوله: ما قُلت‌ُ لَهُم إِلّا ما أَمَرتَنِي بِه‌ِ أَن‌ِ اعبُدُوا اللّه‌َ رَبِّي وَ رَبَّکُم الاية 116 و 117، بلکه ميتوان گفت بسياري از طوائف مسلمين مشرک هستند مثل مفوضه که امر خلق و رزق را بدست غير خدا ميدهند مثل انبياء و ملائکه و ائمه و من دونهم، و مثل غلات و صوفيه و مثل حکماء که عقول طوليه قائلند و ميگويند (لا يصدر من الواحد الا الواحد) (و لا يصدر الواحد الا من الواحد) و مثل اکثر عامه که قائل بصفات زائده هستند (و الزامهم بالقدماء الثمانية معروف) لا إِله‌َ إِلّا هُوَ تعبير بهو اشاره بمقام غيب الغيوبي است که احدي بکنه ذاتش پي نميبرد.
حکيم نازي بعقل تا کي || بفکرت اينکه ره نميشود طي
بکنه ذاتش خرد برد پي || اگر رسد خس بقعر دريا
(اقول)
(بکنه ذاتش نميبرد پي || و لو رسد خس بقعر دريا)
زيرا دريا هم محدود است و ذات غير محدود سُبحانَه‌ُ عَمّا يُشرِکُون‌َ منزه و مبراء است از جميع عيوب و نواقص و احتياج فضلا عن الشرک بجميع اقسامه و مراتبه تعالي عما يقولون.