تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ وَ يَأْبَى اللَّهُ إِلاَّ أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ (32)
يُرِيدُونَ أَنْ يُطْفِؤُا نُورَ اللَّهِ بِأَفْواهِهِمْ: مى‌خواهند تا خاموش کنند نور الهى و حجج سبحانى را به زبانهاى خود. نزد اکثر مفسرين مراد از نور، قرآن و اسلام است که معاندين در اضمحلال آن کوشند. و نزد بعضى دلالت و برهان است، زيرا به سبب اين دو، مهتدى شوند چنانچه به انوار هدايت يابند. و چون معارضه آنها تعبير به اطفاء فرمود، لذا نسبت به افواه داده شد، زيرا اطفاء به افواه است که آن دميده باشد. علامه طبرسى فرمايد: اين بيان عجيبى است با تضمن تصغير شأن و تضعيف کيد ايشان، زيرا دميدن به دهان اثر نمايد در انوار ضعيفه نه اقباس عظيمه.
فخر رازى گويد: مقصود آيه شريفه بيان نوع سوم افعال قبيحه رؤساى يهود و نصارى است که سعى در ابطال امر حضرت خاتم صلّى اللّه عليه و آله و جديت در اخفاء دلائل داله بر صحت شريعت و قوت دين آن سرور است، و مراد از نور براهين داله بر صحت نبوت آن حضرت و آن امور کثيره‌اى باشد جدا:
ج5، ص 69
1- معجزات قاهره صادره از آن حضرت، زيرا معجزه يا برهان بر صدق او باشد يا نه؛ بنابر اول، لابد است حصول صدق پس ثابت گردد صادقيت و نبوت آن حضرت. و بنابر ثانى لازم آيد قدح نبوت موسى عليه السّلام و عيسى عليه السّلام.
2- قرآن عظيم- با آنکه از اول عمر تا آخر تعلمى و مطالعه و استفاده از کسى و کتابى ننمود، و اين برهان قاطعى است بر صحت نبوت با عجز تمام عالم از اتيان آيه به مثل آن.
3- جامعيت شريعت آن حضرت، تعظيم الهى و ثناء سبحانى و انقياد به طاعت اوامر و نواهى ربانى و صرف نفس از حب دنيا و ترغيب در سعادت عقبى است، و عقل سليم حکم نمايد به اينکه طريق الى اللّه نيست مگر به اين وجه.
4- شريعت آن حضرت عارى از جميع عيوب و برى از نسبت ناشايسته به ساحت حضرت علّام الغيوب و عدم دعوت به غير مالک الملوک، و با آنکه بلاد عظيمه را مالک شد، جز استحقار دنيا و التفات نکردن به زخارف آن، چيزى از آن حضرت ظاهر نشد؛ و اگر مقصود او طلب دنيا بودى، بدين طريقه سلوک ننمودى، و تاريخ احوالات آن سرور خود شاهد صادقى است بر صدق ادعاى آن حضرت. با اين وصف قوم مى‌خواستند به کلمات رکيکه و شبهات سخيفه و حيل ضعيفه، ابطال نمايند اين دلايل نيّره و براهين قاهره را؛ پس کأنّ ايشان کسانى هستند که بخواهند محو کنند نور شمس را به دميدن دهان خود، پس چنانچه عمل اين اشخاص ضايع و فاسد است، بازار آنان نيز مهمل و کاسد خواهد بود.
وَ يَأْبَى اللَّهُ إِلَّا أَنْ يُتِمَّ نُورَهُ: و ابا و امتناع فرموده خداى تعالى و نمى‌خواهد مگر تماميت نور خود را، و ايشان مى‌خواهند محو آن را؛ و مسلم است که اراده الهى به وجود اولى‌تر باشد از مراد آنها، بلکه بقا و وجود ايشان منوط و مربوط به اراده حق است. وَ لَوْ کَرِهَ الْکافِرُونَ: اگرچه کراهت دارند و نمى‌خواهند کافران ظهور و اعلاى دين الهى و اعزاز شريعت نبوى صلّى اللّه عليه و آله را. فى الاکمال عن الصّادق عليه السّلام: و قد ذکر شقّ فرعون بطون
ج5، ص 70
الحوامل فى طلب موسى عليه السّلام کذلک بنو العبّاس لمّا ان وقفوا على انّ زوال ملک الامراء و الجبابرة منهم على يد القائم منّا ناصبونا العداوة، و وضعوا سيوفهم فى قتل اهل بيت رسول اللّه و ابادة نسله طمعا منهم فى الوصول الى قتل القائم و يأبى اللّه عزّ و جلّ ان يکشف امره لواحد من الظّلمة الّا ان يتمّ نوره و لو کره المشرکون.
در اکمال الدين صدوق (رحمه الله) در حديثى حضرت ذکر فرمود پاره کردن فرعون شکمهاى حامله‌ها را، همچنين بنو اميه و بنى عباس، چون مطلع شدند بر اينکه زوال ملک امراء تو جبابره بدست قائم عليه السّلام باشد، عداوت به ما ورزيدند و در قتل اهل بيت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله شمشيرها کشيدند و قطع نسل آن حضرت به طمع وصول به قتل قائم عليه السّلام، پس خداى تعالى امتناع فرمود امر کشف آن حضرت را بر احدى از ظلمه مگر آنکه تمام فرمايد نور خود را از ظهور موفور السرور آن سرور را و اضمحلال دولت جبابره و سلطه آن حضرت بر تمام عالم، اگرچه مشرکان کاره باشند.