اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللّه‌ِ اثنا عَشَرَ شَهراً فِي کِتاب‌ِ اللّه‌ِ يَوم‌َ خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ مِنها أَربَعَةٌ حُرُم‌ٌ ذلِک‌َ الدِّين‌ُ القَيِّم‌ُ فَلا تَظلِمُوا فِيهِن‌َّ أَنفُسَکُم وَ قاتِلُوا المُشرِکِين‌َ کَافَّةً کَما يُقاتِلُونَکُم کَافَّةً وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ مَع‌َ المُتَّقِين‌َ (36)
محققا شماره ماهها نزد خداوند دوازده ماه است از محرم تا ذي الحجه در کتاب خدا ثبت شده روزي که آسمان و زمين را خلق فرمود از اينکه دوازده ماه
جلد 8 - صفحه 215
چهار ماه آن اشهر حرم است (که رجب الفرد و ذي القعده، و ذي الحجه و محرم باشد) پس ظلم نکنيد در آنها نفوس خود را و بکشيد مشرکين را بالتمام چنانچه آنها شما را ميکشند بالتمام و بدانيد خداوند با متقين است.
از براي اينکه آيه شريفه دو تفسير است يکي تفسير ظاهر آيه شريفه و يکي تفسير باطن آيه که گفتند قرآن هفت بطن دارد تا هفتاد بطن، اما تفسير ظاهر اينکه آيه شريفه:
إِن‌َّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللّه‌ِ اثنا عَشَرَ شَهراً عدّه از ماده عدد است بمعني شماره از يک الي غير النهاية، شهور جمع شهر است يعني واضح و روشن زيرا ماه قمري بر تمام افراد واضح ميشود چون دائر مدار رؤيت هلال است بخلاف بروج شمسي زيرا آنها محتاج بحساب و تنجيم است که شمس در چه ساعتي داخل در چه برجي ميشود و در چه دقيقه و ثانيه از برج خارج ميشود حتي زيجات منجمين اختلاف دارد از حيث ساعات و دقائق بلکه از حيث روز چه بسا مقتضاي يک زيج قبل از ظهر داخل برج ميشود آن روز را اول برج ميشمارند و زيج ديگر بعد از ظهر است آن روز را آخر برج ميدانند و همچنين بعض سالها کبيسه دارد و بعضي ندارد و همچنين خمسه مسترقه دارند و بالجمله بر همه واضح نيست، و تعبير بعند اللّه بمعني اينکه احکام شرعيه مثل صوم و ايام مخصوصه در اعياد و وفيات و ايام شهور و مسئله خمس و حج و عمره مفرده و غير اينها طبق اينکه شهور است و اگر احيانا در رؤيت هلال شکي شد طرق اثباتش سهل و آسان است شياع قطعي، بيّنه شرعيه، حکم حاکم، مضي ثلاثين، رؤيت شخصي ثابت ميکند و اينکه دوازده محرم است، صفر، ربيعين و جماديين، رجب، شعبان، رمضان، شوال، ذي القعده و ذي الحجه في کتاب اللّه يا لوح محفوظ يا في علم اللّه چون تمام امور در علم خدا و کتاب او گذشته يَوم‌َ خَلَق‌َ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌َ نظر به اينکه مادامي که خلقت
جلد 8 - صفحه 216
آسمان و کرات جوّيه و کره ارض نشده بود حرکتي نبود نه وضعيه و نه انتقاليه تا تشکيل روز و شب و هفته و ماه و سال دهد.
مِنها أَربَعَةٌ حُرُم‌ٌ که رجب باشد براي اتيان بعمره و ذي القعده و ذي الحجه و محرم براي رفتن بحج و برگشتن باوطان بعيده خود قتال و جدال حرام شد ذلِک‌َ الدِّين‌ُ القَيِّم‌ُ دين پا برجا که دين مقدس اسلام است بايد پايه آن بر اينکه حساب و اينکه اشهر باشد، و اما ساير اديان فاسده پايه اعمالشان بر حساب ديگري است حتي بهائيه روي پايه 19 قرار داده چون طلوع باب در قرن 19 مسيحي بوده فَلا تَظلِمُوا فِيهِن‌َّ أَنفُسَکُم ظاهرا مرجع ضمير هن‌ّ تمام اشهر است نه خصوص اشهر حرم زيرا ظلم بنفس مطلقا حرام است، تا اينکه قسمت آيه تفسير ظاهر بود.
و اما تفسير باطن اخبار بسياري داريم از نعماني باسناد مختلفه از ابي حمزه از حضرت باقر عليه السّلام و از داود بن کثير از حضرت صادق عليه السّلام و از زياد قندي از حضرت کاظم عليه السلام و از غيبة شيخ طوسي از جابر جعفي از حضرت باقر [ع] و از شيخ شرف الدين از عبد اللّه بن سنان اسدي از حضرت صادق و از حضرت باقر عليهما السلام راجع بلوح جابر بن عبد اللّه از صديقه طاهره سلام اللّه عليها و غير اينها که تفسير فرموده‌اند 12 شهر را بدوازده امام و اشهر حرم را بچهار علي نام امير المؤمنين، زين العابدين، حضرت رضا، حضرت هادي صلوات اللّه عليهم اجمعين و چون اينکه احاديث مبسوط بود لذا نقل نکرديم مراجعه بتفسير برهان کنيد وَ قاتِلُوا المُشرِکِين‌َ کَافَّةً يعني جميعا ملاحظه در کار نباشد کَما يُقاتِلُونَکُم کَافَّةً که ابدا ملاحظه نميکنند و فرق نميگذارند وَ اعلَمُوا أَن‌َّ اللّه‌َ مَع‌َ المُتَّقِين‌َ ظفر و فيروزي و سعادت و رستگاري و نصرت و اعانة خداوند با اهل تقوي است.
217