اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِنَّمَا النَّسِي‌ءُ زِيادَةٌ فِي الکُفرِ يُضَل‌ُّ بِه‌ِ الَّذِين‌َ کَفَرُوا يُحِلُّونَه‌ُ عاماً وَ يُحَرِّمُونَه‌ُ عاماً لِيُواطِؤُا عِدَّةَ ما حَرَّم‌َ اللّه‌ُ فَيُحِلُّوا ما حَرَّم‌َ اللّه‌ُ زُيِّن‌َ لَهُم سُوءُ أَعمالِهِم وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الکافِرِين‌َ (37)
جز اينکه نيست که تأخير انداختن ماه حرام زيادي در کفر است گمراه شده‌اند باين تأخير انداختن کساني که کافر شده بودند حلال ميکردند در يک سال و حرام ميکردند او را در يک سال ديگر تا اينکه حساب چهار ماه تمام در آيد پس حلال ميکردند آنچه را خدا حرام کرده بود زينت داده شده بود بر آنها بدي اعمالشان و خداوند هدايت نميفرمايد قومي را که بکفر باقي بودند.
توضيح کلام اينکه حرمت قتال در اشهر حرم از زمان ابراهيم و اسمعيل عليهما السلام در جاهليت باقي بود و نظر به اينکه سه ماه پي در پي جزو اشهر حرم بود و حقد و عداوت و بغض در سينه‌ها جمع ميشد نميتوانستند سه ماه متصل خودداري کنند يک سال محرم را قتال ميکردند و بعوض او صفر را نميکردند و سال ديگر بعکس ميکردند محرم را حرام ميدانستند و صفر را حلال و اينکه موجب ازدياد کفر آنها ميشد لذا ميفرمايد إِنَّمَا النَّسِي‌ءُ زِيادَةٌ فِي الکُفرِ يعني تأخير انداختن حرمت قتال در ماه محرم بماه صفر غير از ازدياد کفر براي آنها نفعي ندارد يضل‌ّ مجهول از باب افعال گمراه شدند به باين نسي‌ء الَّذِين‌َ کَفَرُوا کفار دوره جاهليت يُحِلُّونَه‌ُ عاماً ماه محرم که قتال در شريعت حرام بود اينها حلال کردند و بعوض او وَ يُحَرِّمُونَه‌ُ عاماً صفر را بجاي او گذاردند و بالعکس لِيُواطِؤُا عِدَّةَ ما حَرَّم‌َ اللّه‌ُ که چهار ماه در سال محفوظ باشد.
فَيُحِلُّوا قتال در ماه محرم را ما حَرَّم‌َ اللّه‌ُ که خدا حرام فرموده بود گويا خليفه ثاني از دوره جاهليت اخذ کرده بود که گفت (متعتان کانتا محللتان في عهد رسول اللّه و انا احرمهما و اعاقب عليهما) يعني بالعکس حلال
جلد 8 - صفحه 218
خدا را حرام کرد، و همچنين بني اميه [لع] که در ماه محرم قتال با ابا عبد اللّه عليه السّلام را حلال دانستند که از حضرت باقر عليه السلام مرويست فرمود
(ازدلف عليه ثلاثون الف کل يتقرب الي اللّه بدمه)
و تعبير جبرئيل براي آدم که گفت (يذبح ذبح الشاة) شايد اشاره بهمين باشد.
زُيِّن‌َ لَهُم سُوءُ أَعمالِهِم زينت دهنده يا شيطان بوده يا هواي نفس يا حقد و عناد يا هر سه وَ اللّه‌ُ لا يَهدِي القَوم‌َ الکافِرِين‌َ بواسطه قساوت قلب و عناد و عصبيت از قابليت هدايت افتادند.