تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّمَا النَّسِي‌ءُ زِيادَةٌ فِي الْکُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ کَفَرُوا يُحِلُّونَهُ عاماً وَ يُحَرِّمُونَهُ عاماً لِيُواطِؤُا عِدَّةَ ما حَرَّمَ اللَّهُ فَيُحِلُّوا ما حَرَّمَ اللَّهُ زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمالِهِمْ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْکافِرِينَ (37)
ترجمه
جز اين نيست که تاخير حرمت ماه حرام افزونيست در کفر گمراه کرده ميشوند آنانکه کافر شدند حلال مى‌کنند آنرا يک سال و حرام مى‌کنند آنرا يک سال تا موافق کنند شماره آنچه را حرام کرده است خدا پس حلال مى‌کنند آنچه را حرام کرد خدا زينت داده شد براى آنها بدى کردارشان و خدا هدايت نمى‌کند گروه کافران را.
تفسير
نسى‌ء مصدر است بمعنى تأخير و نسىّ بتشديد يا بدون همزه و نسى بتخفيف يا مانند رمى نيز قرائت شده و بصادقين عليهما السلام نسبت داده‌اند و گفته‌اند حرمت ماههاى حرام از زمان حضرت ابراهيم (ع) در ميان عرب معمول بوده که در آن چهار ماه جنگ نميکردند تا آنکه مردى از رؤساء بنى کنانه موسوم بجنادة بن عوف در موسم حجّ قيام نمود و گفت بدستور خدايان شما ماه محرم حلال شد و ماه صفر بجاى آن حرام گرديد و سال بعد اعلام نمود که صفر حلال شد و محرم حرام گرديد و اين تحليل و تحريم چون موافق با ميل مردم بجنگ و متارکه آن بود قبول کردند تا امر منجر بآن شد که معتقد شدند فقط بايد سالى چهار ماه جنگ متروک باشد و اختيار تعيين آن با مردم است و قمّى ره قريب باين مضمون را در شأن نزول اين آيه نقل نموده است و معلوم است که تحليل حرام و تحريم حلال کفر است و براى کافر موجب مزيد کفر ميشود و نسى‌ء که مراد از آن تأخير حرمت ماه محرم است بصفر مصداق هر دو عنوان است بعلاوه موجب مزيد ضلال و اضلال کفار است لذا يضل بفتح ضاد و کسر آن قرائت شده است و نتيجه نسى‌ء و تحليل آن در سالى و تحريم آن در سال بعد براى فقط اکتفا نمودن بموافقت در عدد ماههاى حرام آنستکه حلال ميکنند حرام خدا را با آنکه قبح آن واضح است لذا مخصوص بذکر شده و اين براى آنستکه شيطان بر آنها بطورى مسلّط شده که عمل قبيح را در نظرشان حسن جلوه داده و چون قابل هدايت نيستند خداوند هم آنها را بحال خودشان واگذار
جلد 2 صفحه 580
ميفرمايد و محتمل است نسى‌ء بمعنى نسيان باشد که شايع است و چون لازمه رفع حکم فراموشى آنست در اين مقام استعمال شده چنانچه در سوره بقره در ذيل آيه ما ننسخ من آية او ننسها بيان شد و بنابر اين مراد آنستکه رفع حکم ماههاى حرام و تبديل آن موجب مزيد کفر است و اين بنظر حقير ريشه معنى لغوى است که در مهموز بمعنى تأخير آمده است و اللّه اعلم.