اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِلاّ تَنفِرُوا يُعَذِّبکُم عَذاباً أَلِيماً وَ يَستَبدِل قَوماً غَيرَکُم وَ لا تَضُرُّوه‌ُ شَيئاً وَ اللّه‌ُ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ (39)
اگر با اينکه تأکيدات نفر بر جهاد نکرديد عذاب ميفرمايد خدا شما را بعذاب دردناک و تبديل ميکند قوم ديگري غير از شما که اطاعت کنند در امر جهاد و شما ضرري نميتوانيد بدستگاه الهي وارد کنيد هيچگونه ضرري و خداوند بر هر چيزي قادر متعال است.
إِلّا تَنفِرُوا تهديد است بر ترک واجب که ترک واجب از معاصي کبار است
جلد 8 - صفحه 220
مثل ترک صلوة و صوم و زکاة و خمس و حج و امر بمعروف و نهي از منکر و ساير واجبات که از آن جمله جهاد است و اينها را از معاصي ترکيه ميشمارند مقابل معاصي فعليه که ترک آنها واجب است و از واجبات ترکيه ميشمارند مثل تقوي و ورع و نحو اينها.
يُعَذِّبکُم عَذاباً أَلِيماً ظاهرا مراد عذاب آخرت است زيرا عذاب دنيوي چنانچه بعض مفسرين گفتند اگر مراد بلاهايي که بر امم سابقه نازل شده باشد اينکه امت مصون از اينکه گونه بلاها هستند و اگر مثل مرض و فقر و نحو اينها باشد خوب و بد همه مبتلا ميشوند و عذاب آخرت مطلقا مولم است و لکن تعبير باليما براي شدت عذاب و الم است.
وَ يَستَبدِل قَوماً غَيرَکُم بعضي گفتند مراد اهل يمن هستند و بعضي گفتند اهل فارس لکن مراد کساني هستند که ايمان راسخ پيدا ميکنند و ثبات قدم دارند و کوشش در جهاد ميکنند وَ لا تَضُرُّوه‌ُ شَيئاً زيرا خداوند غني بالذات است باحدي از مخلوقات احتياج ندارد إِذا أَرادَ شَيئاً أَن يَقُول‌َ لَه‌ُ کُن فَيَکُون‌ُ يس آيه 82، چنانچه رسول خود را چنان نصرت داد و دين اسلام را عظمت داد با اينکه هيچ گونه اسباب ظاهريه نداشت وَ اللّه‌ُ عَلي کُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدِيرٌ چه رسد بر دفع کفار و نصرت دين.