اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَو کان‌َ عَرَضاً قَرِيباً وَ سَفَراً قاصِداً لاتَّبَعُوک‌َ وَ لکِن بَعُدَت عَلَيهِم‌ُ الشُّقَّةُ وَ سَيَحلِفُون‌َ بِاللّه‌ِ لَوِ استَطَعنا لَخَرَجنا مَعَکُم يُهلِکُون‌َ أَنفُسَهُم وَ اللّه‌ُ يَعلَم‌ُ إِنَّهُم لَکاذِبُون‌َ (42)
اگر بود در اينکه نفر و خروج يک غنائم قريب الوصول يا سفر کوتاه مختصري هر آينه متابعت ميکردند تو را و خارج ميشدند لکن چون سفر دور با مشقتي بود مخالفت کردند و کوچ نکردند و زود باشد که پس از مراجعت شما بيايند و قسم و اللّه ياد کنند که ما قدرت بر خروج نداشتيم اگر قدرت داشته بوديم با شما همراهي ميکرديم و خارج ميشديم اينها نفوس خود را بهلاکت ابدي و عذاب الهي انداختند و خداوند ميداند که اينها هر آينه دروغگويانند هم استطاعت داشتند و قسم آنها يمين غموس است و اينها علاوه بر عقوبت ترک جهاد عقوبت کذب و يمين غموس را هم دارند باصطلاح عذر بدتر از گناه همين است.
لَو کان‌َ عَرَضاً قَرِيباً عرض امتعه و استفادات ماديه و اعراض دنيويه است آنهم قريب الوصول که اطمينان داشته باشند که زود بدست ميآيد و آنهم متابعت آنها بقصد قربت نميبود مثل آن قتيلي که حضرت فرمود
(هذا قتيل الحمار)
که بطمع حماري که در مشرکين بود آمده بود براي جهاد.
وَ سَفَراً قاصِداً سفر کوتاه و سهل و آساني بود لَاتَّبَعُوک‌َ متابعت ميکردند در خروج و نفر وَ لکِن بَعُدَت عَلَيهِم‌ُ الشُّقَّةُ چون نفر الي الشام بود و مخارج زيادي بايد تحمل نمود بعلاوه بعضي از آنها گفتند که در اينکه مسافرت مسلمين سالم
جلد 8 - صفحه 227
بر نميگردند زيرا قوت و قدرت و کثرت جمعيت کفار بسيار است و بر مسلمين غالب خواهند شد.
وَ سَيَحلِفُون‌َ بِاللّه‌ِ خداوند خبر ميدهد قبلا که پس از مراجعت شما آنها ميآيند و قسم و اللّه ياد ميکنند که اينکه يکي از اخبار غيبيه قرآن است لَوِ استَطَعنا لَخَرَجنا مَعَکُم که اگر استطاعت داشتيم خارج ميشديم با شما يُهلِکُون‌َ أَنفُسَهُم يا بواسطه کفر باطني که بوعده الهي و اخبار نبي (ص) معتقد نبودند و يا بعقوبت ترک جهاد و نفر يا بمحروميت از مثوبات اخروي مجاهدين و فوائد دنيوي آنها خود را بهلاکت انداختند وَ اللّه‌ُ يَعلَم‌ُ إِنَّهُم لَکاذِبُون‌َ چون عالم باسرار و بواطن و قلوب آنها است ميداند بتأکيدات زياد که آنها دروغ ميگويند تأکيد ان‌ّ و لام و جمله اسميه.