اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لا يَستَأذِنُک‌َ الَّذِين‌َ يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ أَن يُجاهِدُوا بِأَموالِهِم وَ أَنفُسِهِم وَ اللّه‌ُ عَلِيم‌ٌ بِالمُتَّقِين‌َ (44) إِنَّما يَستَأذِنُک‌َ الَّذِين‌َ لا يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ وَ ارتابَت قُلُوبُهُم فَهُم فِي رَيبِهِم يَتَرَدَّدُون‌َ (45)
استيذان نميکنند از شما کساني که ايمان بخدا و روز قيامت دارند اينکه مجاهده کنند باموال و نفوس خود و خداوند دانا است باهل تقوي و متقين، منحصرا کساني که استيذان ميکنند از شما کساني هستند که ايمان بخدا و روز قيامت ندارند و قلوب آنها مشکوک و داراي ريب است و اينها در ريب و شک خود ترديد دارند نميدانند حق است يا باطل.
لا يَستَأذِنُک‌َ الَّذِين‌َ يُؤمِنُون‌َ بِاللّه‌ِ وَ اليَوم‌ِ الآخِرِ خداوند اصحاب حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را دو قسمت فرموده يک قسمت آنهايي که قلبا از روي حقيقت و واقعيت فهميده و رسيده ايمان بخدا و روز جزا دارند و ميدانند که جهاد باموال و انفس خود چه مثوباتي دارد و ترک آن چه عقوباتي و مضارّي دارد البته با کمال شوق و رغبت حاضر ميشوند و اگر واقعا هم متمکن نباشند بسيار محزون و گريان هستند چنانچه بعدا اشاره ميفرمايد.
أَن يُجاهِدُوا بِأَموالِهِم وَ أَنفُسِهِم بذل مال و جان ميکنند و باحدي الحسنيين نائل ميشوند يا مقام شهادت في سبيل اللّه يا فتح و ظفر بر کفار و مشرکين وَ اللّه‌ُ عَلِيم‌ٌ بِالمُتَّقِين‌َ که از ترک الجهاد که از معاصي کبيره است و عقوبات
جلد 8 - صفحه 230
شديده دارد پرهيز ميکنند.
(انّما) از ادات حصر است يعني فقط و فقط کساني که يَستَأذِنُک‌َ ميآيند و استيذان از شما ميکنند الَّذِين‌َ لا يُؤمِنُون‌َ کساني که هنوز ايمان و يقين بحقانيت اسلام پيدا نکرده نه باللّه و نه اليَوم‌ِ الآخِرِ بلکه شاک هستند چون منافقين دو دسته هستند يک دسته کساني که باطنا کافر و مشرکند و اظهار اسلام کرده‌اند و يک دسته شاک و مرددند مُذَبذَبِين‌َ بَين‌َ ذلِک‌َ لا إِلي هؤُلاءِ وَ لا إِلي هؤُلاءِ نساء آيه 142 وَ ارتابَت قُلُوبُهُم از ماده ريب است بمعني شک است در موردي که جاي شک نيست باصطلاح شک بيجا چنانچه ميفرمايد ذلِک‌َ الکِتاب‌ُ لا رَيب‌َ فِيه‌ِ اول سوره بقره زيرا بعد از اينکه همه معجزات و آيات قرآنيه و آثار قدرت و حکمت الهيه باز هم در وجود باري تعالي که ابده بديهيات است شک کنند و همچنين در روز قيامت و بازگشت که تمام مليّين عالم معتقد هستند فقط طبيعي لا مذهب که ميگويد ما يُهلِکُنا إِلَّا الدَّهرُ جاثيه آيه 23 منکر است.
فَهُم فِي رَيبِهِم يَتَرَدَّدُون‌َ تردد رفتن و برگشتن است اشاره به اينکه گاهي ميگويند شايد حق باشد و بايد اطاعت کرد که گرفتار عذاب نشويم و گاهي ميگويند شايد خبري نباشد و بي‌جهت خود را بکشتن و زحمت ندهيم با اينکه بر فرض شک بقاعده دفع ضرر محتمل واجب است بروند تا گرفتار عذاب محتمل نشوند